Cụ Hà Văn Lỵ, thôn 5, xã Chợ Đồn, tỉnh Thái Nguyên vào dây cho một cây đàn mới được cụ hoàn thiện. Ảnh: Chiến Hoàng

Giữa nhịp sống hối hả của thời đại 4.0, tại mảnh đất Chợ Đồn, tỉnh Thái Nguyên, có một cụ ông dù đã ở cái tuổi gần 90 vẫn ngày ngày miệt mài bên những bầu đàn, dây cước để chế tác ra những cây đàn tính.

Đó là cụ ông Hà Văn Lỵ, một nghệ nhân người Tày tâm huyết với nghệ thuật hát then đàn tính. Cụ Lỵ đã dành trọn những năm tháng hưu trí để hồi sinh và giữ gìn những âm hưởng thanh khiết của chiếc tính tẩu - “linh hồn” trong đời sống văn hóa tinh thần của người Tày vùng núi phía Bắc tỉnh Thái Nguyên.

Nhà cụ Hà Văn Lỵ nằm ngay trung tâm xã. Ngôi nhà này cũng là nơi mà ngày ngày cụ cần mẫn chế tác những cây đàn tính phục vụ cho việc lưu giữ, truyền dạy nghệ thuật hát Then, đàn tính của người Tày nơi đây.

Trong ngôi nhà ngổn ngang những cần đàn, cụ Lỵ chia sẻ, sinh ra và lớn lên trên vùng đất đậm đà bản sắc văn hóa Tày, ngay từ khi còn là một cậu bé, cụ đã bị mê hoặc bởi tiếng đàn tính lúc dìu dặt, khi thánh thót, khoan thai trong các bản làng của người Tày.

“Tôi là giáo viên, lại dạy ở vùng cao nên cũng có nhiều vất vả, lo toan, từ việc chạy theo vận động học trò đến lớp sau những kỳ nghỉ lễ đến cả những lo toan cơm áo và trách nhiệm gia đình đã khiến tôi không có nhiều thời gian để theo đuổi đam mê chế tác đàn”, cụ Lỵ bộc bạch.

Cụ bảo, phải mãi đến khi rời bục giảng, về nghỉ hưu, khi đôi chân đã không còn nhanh nhẹn, tay đã chậm, mắt đã mờ, cụ mới thực sự được sống trọn vẹn với đam mê của mình. Ở tuổi 90, cái tuổi mà nhiều người chọn cuộc sống an nhàn bên con cháu, cụ Lỵ lại chọn theo đuổi đam mê từ thời trai trẻ, để rồi thành người chế tác đàn tính nức tiếng trong vùng.

Mỗi cây đàn tính cụ Lỵ làm ra không chỉ là một nhạc cụ thuần túy, mà đó còn là cả một tác phẩm nghệ thuật, chứa đựng bao tâm huyết của người đã làm ra chúng. Để có được một cây đàn có âm sắc chuẩn, cụ phải trực tiếp thực hiện tỉ mỉ từng công đoạn.

Cụ Hà Văn Lỵ chia sẻ, trong làm đàn, chọn gỗ làm đàn là bước quan trọng nhất quyết định độ vang của đàn. Việc đẽo thân đàn đòi hỏi sự khéo léo và tập trung cao để tạo nên dáng thanh thoát của cây tính tẩu. Làm mặt đàn và căng dây, các chi tiết này được phải thực hiện cực rất cẩn trọng để đảm bảo âm thanh phát ra đạt đến độ chính xác cao nhất.

Nhờ sự kỹ càng và đôi bàn tay khéo léo cùng một tâm hồn nghệ sĩ mà đàn tính của cụ Hà Văn Lỵ không chỉ nổi tiếng tại địa phương mà còn được khách hàng từ rất nhiều tỉnh thành khác tìm đến đặt hàng.

Những cây đàn do cụ Lỵ chế tác không chỉ phục vụ nhu cầu lưu giữ, truyền dạy hay biểu diễn mà còn đóng vai trò là "sợi dây" kết nối, gìn giữ giá trị truyền thống; giúp những giai điệu cổ xưa không bị mai một theo thời gian, nhờ đó đã góp phần truyền lửa cho thế hệ trẻ. Cụ bảo, cụ không giữ nghề cho riêng mình mà còn truyền dạy cho thế hệ sau với mong muốn nét văn hóa quý báu của dân tộc Tày sẽ mãi trường tồn.

Chị Hà Thị Hường, con gái cụ Lỵ chia sẻ, ông tuổi đã cao, con cháu muốn cho ông nghỉ ngơi mà ông không khi nào ngưng tay với công việc chế tác đàn tính của mình. Ông luôn tâm niệm phải nỗ lực để gìn giữ bản sắc truyền thống của dân tộc Tày và truyền dạy cho các thế hệ sau này.

Trao đổi với Dân Việt, bà Nông Thị Thu, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Chợ Đồn cho biết, cụ Hà Văn Lỵ là một người rất am hiểu về văn hóa Tày. Đặc biệt là với nghệ thuật hát then, đàn tính.

“Dù tuổi cao, sức yếu những cụ Hà Văn Lỵ vẫn luôn miệt mài với việc chế tác và truyền thụ cho con cháu những gì mình biết. Việc làm của cụ Hà Văn Lỵ đã và đang góp phần quan trọng, tích cực vào công tác bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật hát Then, đàn tính ở địa phương”, Trưởng Phòng Văn hóa – Xã hội xã Chợ Đồn nhận định.

Câu chuyện về sự bền bỉ theo đuổi đam mê của cụ Hà Văn Lỵ tại thôn 5, xã Chợ Đồn, tỉnh Thái Nguyên là minh chứng sống động cho tình yêu đối với nghệ thuật hát Then, đàn tính. Mỗi sản phẩm hoàn thành đều là kết quả của sự cần mẫn và tình yêu vô bờ bến với văn hóa truyền thống của người Tày.

Tuổi đã cao, sức đã yếu, nhưng hình ảnh cụ Hà Văn Lỵ hằng ngày miệt mài bên những cây đàn tính vẫn luôn là hình ảnh đẹp về sự đam mê và nhiệt huyết với nghệ thuật dân gian. Nhờ những con người như cụ Lỵ mà dòng chảy văn hóa Tày vẫn luôn tuôn trào mạnh mẽ trong đời sống hôm nay.