Người dân phấn khởi trước hiệu quả kinh tế mà cây dưa mang lại. (Ảnh xã Quang Chiểu cung cấp)

Trồng dưa thu nhập cao gấp 4 lần cây lúa

Dưa hấu là cây trồng phổ biến ở các xã vùng ven biển Thanh Hóa. Nhưng, vài năm gần đây, loại cây này đã bám ở bản vùng biên của huyện Mường Lát cũ, mang lại nguồn thu nhập khá hơn cho bà con nơi non cao.

Ở bản Sáng, xã Quang Chiểu, bà Lương Thị Tan (SN 1975) được nhiều người nhắc đến là người đầu tiên đưa hạt giống dưa hấu về trồng trên vùng đất này.

Bà Tan kể, năm 2012, trong một lần đi mua tóc bên Lào, bà được người dân thuê trồng và chăm sóc dưa hấu. Khi cây có quả, ăn thử thấy ngon, bà chợt nhớ đến loại cây ngày xưa bố mẹ từng trồng trong rừng nên nảy ý định mua giống mang về trồng thử.

Ban đầu, gia đình bà chỉ trồng một sào dưa. Không ngờ cây hợp đất, cho thu nhập cao hơn trồng lúa nên bà tiếp tục mượn thêm đất bỏ không của người dân trong bản để mở rộng diện tích. Có thời điểm gia đình bà trồng đến 08 sào dưa hấu, sau đó trồng thêm dưa chuột mèo để bán.

Theo bà Tan, mỗi năm có thể trồng hai vụ dưa hấu, còn dưa chuột mèo trồng được ba vụ. Thu nhập từ cây dưa cao gấp nhiều lần cây lúa, giúp gia đình có vốn mua máy cày, xe máy, máy bơm nước, kéo điện về nhà và nuôi ba người con ăn học.

“Hồi đầu chỉ nghĩ trồng thử thôi, không ngờ lại có đồng ra đồng vào như ri. Có tiền thì mua được máy móc, cho con đi học, cuộc sống cũng đỡ vất vả hơn”, bà Tan chia sẻ.

Từ một hộ trồng thử, dần dần nhiều người trong bản cũng học theo. Trước đây, người dân muốn ăn dưa hấu phải mua từ nơi khác chở lên, còn nay đã tự trồng được ngay tại địa phương.

Cùng đi theo hướng trồng cây ăn quả, chị Lò Thị Luân (SN 1987), bản Sáng cho biết, sau khi thấy cây dưa hấu mang lại hiệu quả, gia đình chị cũng mượn những chân ruộng không cấy được lúa nước của bà con trong bản để trồng dưa.

Có thời điểm gia đình chị trồng 3-4 sào dưa để tăng thêm thu nhập. Theo chị Luân, vùng đất đồi núi vùng biên còn ít cây ăn quả, trong khi hoa quả từ dưới xuôi chở lên giá cao nên khó bán. Bởi vậy, những loại quả người dân trồng được tại địa phương đều dễ tiêu thụ.

“Trên này có cây gì bán ra tiền được là bà con mừng lắm. Dưa chín trong vườn là người dân đến mua hết, không lo ế”, chị Luân nói.

Ông Lộc Văn Toàn, Trưởng bản Sáng cho biết, hiện bản có 34 hộ trồng dưa, tổng diện tích khoảng 8ha. Thu nhập từ cây dưa cao gấp khoảng 04 lần cây lúa, góp phần giúp cuộc sống người dân ổn định hơn.

Theo ông Toàn, bên cạnh cây dưa, trong bản hiện cũng xuất hiện thêm một số mô hình chăn nuôi nhỏ lẻ, tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân, góp phần giảm nghèo.

Người trưởng bản gương mẫu

Không chỉ có cây dưa hấu đã phát triển hơn chục năm nay, tại bản Pọng, xã Quang Chiểu, mô hình trồng vải của ông Lò Văn Hằng, Bí thư kiêm Trưởng bản cũng đang được nhiều người dân tìm đến học hỏi.

Theo ông Hằng, những năm qua, địa phương được Nhà nước hỗ trợ nhiều mô hình trồng cây, chăn nuôi. Tuy nhiên, khi triển khai, không phải mô hình nào cũng mang lại hiệu quả.

“Có nhiều mô hình hỗ trợ cho bà con nhưng làm không hiệu quả, đến cả dự án rừng cũng hết dự án là dừng. Trong các buổi họp bản, tôi vẫn nói bà con muốn có cái ăn thì phải chăm làm, nhưng lúc đầu ít hộ tin và làm theo lắm. Tôi nghĩ mình là trưởng bản, nói không thôi thì khó, phải làm trước để bà con thấy có tiền thì mới tin”, ông Hằng chia sẻ.

Từ đó, ông bắt đầu lên mạng xã hội học cách trồng cây ăn quả, chăn nuôi. Hiện gia đình ông có 4 con trâu, 3 con lợn sinh sản, ao cá và khu đồi trồng 224 cây vải xen kẽ 30 cây cam.

“Trên huyện Mường Lát cũ có ít nhà trồng vải lẻ tẻ thôi. Tôi xem trên mạng thấy cây này giá cả dễ bán hơn nên mua giống về trồng thử. Giống vải này cũng dễ chăm, chủ yếu bón phân hữu cơ và NPK”, ông Hằng cho biết.

Trước đây, trên diện tích 0,8 ha đồi này, gia đình ông trồng sắn, mỗi năm thu khoảng 15 triệu đồng nhưng thu nhập giảm dần. Sau đó ông phát quang để trồng cây vải.

Khi bắt đầu trồng vải, người thân trong gia đình từng ngăn cản, định hướng đưa cây gai xanh vào canh tác trên diện tích đất đồi. Tuy nhiên, sau khi tham khảo một số mô hình, thấy vừa tốn công chăm sóc mà hiệu quả chưa rõ ràng, ông Hằng vẫn kiên quyết chọn hướng trồng vải thiều.

“Mới năm thứ 2 cây vải đã ra hoa bói, tôi cắt đi gần hết, chỉ để lại vài chùm xem quả có ngọt không. Sang năm thứ 3 thu được hơn 2 tạ quả, bán cũng được hơn 4 triệu đồng. Năm nay cây sai quả hơn, thu hơn 5 tạ, bán được khoảng 17 triệu đồng. Thấy vải cho tiền nên bà con các bản cũng tìm đến tận vườn hỏi mua cây về trồng”, ông Hằng nói.

Ngoài vườn vải, ông Hằng còn mua thêm 30 cây cam về trồng xen kẽ trong vườn đồi. Dưới chân đồi là ao nhỏ nuôi cá, mỗi năm mang lại khoảng 10 triệu đồng. Theo ông Hằng, nuôi cá trên đồi không tốn nhiều chi phí thức ăn vì tận dụng được cỏ và lá chuối sẵn có.

Từ mô hình của ông Hằng, hiện nhiều hộ dân trong và ngoài bản đã đến học tập kinh nghiệm để phát triển cây ăn quả.

Khai thác tốt thế mạnh địa phương

Trao đổi với phóng viên, ông Triệu Minh Xiết, Bí thư xã Quang Chiểu cho biết, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Quang Chiểu là xã không thực hiện sáp nhập, địa giới hành chính và dân số vẫn giữ nguyên. Hiện, xã có diện tích hơn 109km2, với 1.244 hộ, 6.006 nhân khẩu, tỷ lệ hộ nghèo còn khoảng 18%.

Theo ông Xiết, Quang Chiểu được đánh giá có nhiều dư địa phát triển hơn so với một số địa phương vùng cao của huyện Mường Lát cũ. Những năm gần đây, bên cạnh các chủ trương, nghị quyết của cấp ủy, chính quyền, ý thức tự lực vươn lên của người dân đã bắt đầu hình thành nhiều mô hình kinh tế mang lại hiệu quả.

Hiện, trên địa bàn đã xuất hiện mô hình trồng dưa hấu ở bản Sáng, mô hình trồng vải ở bản Pọng, mô hình nuôi lợn cỏ, vịt bầu ở bản Pùng, bản Sim... Tuy quy mô chưa lớn nhưng đã giúp nhiều hộ có thêm thu nhập, từng bước ổn định cuộc sống.

Cũng theo ông Xiết, Quang Chiểu hiện có sản phẩm OCOP lúa nếp cái nọi. Đây là giống lúa được người dân sản xuất và tiêu thụ khá tốt, tuy nhiên do vụ chiêm xuân thường xuất hiện sương muối nên cây lúa không chịu được, hiện chủ yếu chỉ sản xuất vụ hè thu.

Trong nhiệm kỳ 2025 - 2030, Đảng bộ xã cũng đã xác định tiếp tục duy trì, nâng cao chất lượng những mô hình kinh tế người dân đang triển khai; đồng thời lựa chọn một số cây trồng có giá trị kinh tế cao để phát triển lâu dài như cây cà phê, cây dược liệu dưới tán rừng.

“Vừa qua địa phương đã kết nối doanh nghiệp triển khai trồng được 40ha cà phê tại bản Pù Đứa, bản Poong và bản Cúm. Xã cũng đang tiếp tục vận động người dân chuyển đổi cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của địa phương”, ông Xiết cho biết thêm.

Bên cạnh phát triển nông nghiệp, thời gian tới Quang Chiểu cũng hướng đến phát triển ngành dịch vụ và du lịch. Ông Xiết cho biết, các dịch vụ ăn uống, y tế tư nhân trên địa bàn còn hạn chế, y tế chủ yếu vẫn là dịch vụ công. Địa phương đang vận động những gia đình có con cháu được đào tạo chuyên môn về y tế, dịch vụ sau này quay về phục vụ người dân; đồng thời chỉ đạo trồng thêm cây xanh, tạo cảnh quan và điểm dừng chân để từng bước phát triển du lịch.

Theo lãnh đạo địa phương, trước mắt Quang Chiểu vẫn tập trung ổn định đời sống người dân, duy trì những mô hình sinh kế đang phát huy hiệu quả; đồng thời từng bước chuyển đổi cây trồng, phát triển thêm dịch vụ để nâng cao thu nhập cho bà con.