Giống cây actiso dần thoái hóa ở Đà Lạt Lâm Đồng

Tỉnh Lâm Đồng là địa phương có nền nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp thông minh phát triển bậc nhất cả nước.

Ngoài những loại cây trồng chính như rau, hoa thì cây dược liệu cũng là loại mang lại giá trị cao, thu nhập ổn định cho người dân địa phương. Cây atiso chính là cây dược liệu chủ lực của Lâm Đồng với diện tích hơn 300ha, sản lượng hơn 9.000 tấn/năm.

Tuy nhiên, trong những năm qua, việc nhân giống cây atiso theo phương pháp truyền thống là nhân giống sinh dưỡng (tách cây con từ gốc mẹ) đã khiến cho giống atiso bị thoái hóa, chất lượng giống không được ổn định do tách chiết trong thời gian dài không được phục tráng giống.

Theo thống kê của Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa thuộc Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Nghiệp Miền Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) thì tỷ lệ cây chết trung bình sau khi trồng từ 30 – 40% đã làm giảm năng suất và khả năng mở rộng diện tích sản xuất atiso của địa phương.

Bên cạnh đó, hầu hết diện tích atiso trồng mới được trồng xen với các loại rau thập tự, nhiều loại dịch hại trên atiso xuất hiện cùng với sự thiếu hụt về nguồn giống cây sạch bệnh dẫn đến nguồn nguyên liệu không đủ cung ứng cho chế biến.

Chính vì vậy, trong thời gian qua, Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa đã tập trung nghiên cứu biện pháp kỹ thuật tạo cây giống atiso sạch bệnh bằng phương pháp nuôi cấy mô nhằm cải thiện hệ số nhân giống atiso.

Theo đó, Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa đã sử dụng giống atiso tím được tách ra từ cây mẹ khỏe mạnh.

Chọn lọc cây mẹ đầu dòng có các đặc tính tốt như: cây được trồng từ các vườn cây atiso sạch bệnh, có sức sinh trưởng đồng đều, năng suất cao và đưa về vườn thực nghiệm của Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa lưu giữ phục vụ cho nghiên cứu.

Thạc sĩ Trần Anh Thông – Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa cho biết, việc nhân giống cây atiso bằng phương pháp nuôi cây mô giúp cho người dân, doanh nghiệp chủ động được nguồn giống vì sản xuất được quanh năm. Cây atiso được nhân giống theo phương pháp này có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt và năng suất cao.

“Qua theo dõi và đánh giá của chúng tôi thì tỷ lệ sống của cây átiso nhân giống theo phương pháp nuôi cấy mô đạt 100%. Bên cạnh đó, khả năng sinh trưởng của cây tốt, kháng bệnh tốt và tỷ lệ ra hoa đạt 100%.

Đặc biệt, từ cây giống được nuôi cấy mô thì người dân có thể sử dụng để làm giống trong 4-5 vụ tiếp theo mà chất lượng vẫn như cây mẹ, không bị thoái hóa, giúp người dân giảm được chi phí sản xuất rất nhiều”, thạc sĩ Trần Anh Thông nói.

Năng suất cây atiso Đà Lạt Lâm Đồng tăng cao

Cũng theo thạc sĩ Trần Anh Thông, từ khi nhân giống thành công cây atiso theo phương pháp nuôi cấy mô thì địa phương đã nhận được đánh giá cao của người dân địa phương. Từ đó, người dân đã đặt hàng trung tâm sản xuất giống để trồng đại trà tại địa phương.

Được biết, sản phẩm từ cây atiso rất đa dạng, tất cả các bộ phận thân, lá, hoa và rễ của cây atiso đều được thu hoạch, chế biến.

Trong đó, khoảng 10% thân non và hoa dùng chế biến ăn tươi, 25% thân, lá, hoa, rễ sấy khô dùng nấu nước uống; 65% được các công ty sử dụng để chế biến trà có giá trị xuất khẩu được thị trường chấp nhận như cao khô atiso, viên nén atiso, trà túi lọc atisô, thực phẩm chức năng…

Được sự giới thiệu của thạc sĩ Trần Anh Thông, phóng viên Dân Việt đã đến được vườn atiso của gia đình bà Nguyễn Thị Kim (tổ Hòn Bồ, phường Lâm Viên – Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng).

Bà Kim là người đã có 30 năm kinh nghiệm trồng atiso tại địa phương nên quy trình chăm sóc, nhân giống bà Kim đều nắm rất rõ.

Bà Nguyễn Thị Kim cho biết, gia đình bà đang trồng 8.000m2 cây atiso. Nhờ biết cây atiso được nhân giống theo phương pháp nuôi cấy mô, bà Kim đã mua 1.000 cây giống ban đầu. Đến nay, bà Kim đã nhân giống ra được thêm 6.000 cây atiso.

“Cây atiso được nhân giống theo hướng nuôi cấy mô đã sinh trưởng rất tốt, ít bị sâu bệnh nên tôi không phải phun thuốc nhiều. Tôi đã nhân giống được nên sẽ tiếp tục trồng cây F2 để trồng trên diện tích đất của gia đình và đánh giá thêm về năng suất”, bà Kim nói.

Trong khi đó, ông Ngô Văn Thành (tổ Nguyên Tử Lực 4, phường Lâm Viên- Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng) cho hay: “Cây giống atiso cũ chúng tôi trồng ở đây nhiều năm nên đã bị thoái hóa nhiều, tỷ lệ chết cao. Giờ chúng tôi được tiếp cận cây atiso nhân giống nuôi cấy mô nên có cây giống tốt, sinh trưởng mạnh, cây con ra rất nhiều”.

Theo thạc sĩ Trần Anh Thông: “Hiện nay, các nhà vườn đang trồng cây atiso nhân giống theo phương pháp nuôi cấy mô có sản lượng từ 30-35 tấn/ha/năm.

Chính vì những ưu thế vượt trội của phương pháp nhân giống này, thời gian sắp tới, Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa sẽ tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện quy trình canh tác đối với cây atiso ngoài đồng ruộng”.

Đại diện Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng cho biết, tại địa phương, cây atiso được trồng nhiều tại các phường Lâm Viên – Đà Lạt và khu vực huyện Lạc Dương cũ. Trước đây, do chủ yếu trồng để tự cung tự cấp nên cây atiso chỉ được xem như một thứ rau thực phẩm hằng ngày, một ít bán bông, rễ khô cho khách du lịch.

Hiện nay, toàn tỉnh Lâm Đồng có 3 cơ sở thu mua, chế biến các sản phẩm atiso lớn như: Công ty Ladophar; Công ty TNHH Trà Ngọc Duy; Công ty TNHH Vĩnh Tiến với giá trị doanh thu 148,6 tỷ đồng/năm (trong nước 142,1 tỷ đồng, xuất khẩu 6,5 tỷ đồng). Giá bông atiso tươi chính vụ trung bình dao động từ 70.000 - 100.000 đồng/kg, hoa trái vụ đạt từ 120.000-150.000 đồng/kg.