Thứ năm, 19/09/2019 (GMT+7)
Giá nông sản
Khó nhân rộng cánh đồng mẫu lớn
14:49 - 28/03/2017
(Cổng ĐT HND)- Từ những năm 2009-2010, Bộ NN&PTNT đã phát động chương trình xây dựng mô hình cánh đồng mẫu lớn (CĐML). Đến nay, mô hình CĐML đã khẳng định được vị trí của phương thức tổ chức sản xuất nông nghiệp tiên tiến, phù hợp với định hướng tái cơ cấu nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, mặc dù đã đạt nhiều kết quả tích cực nhưng trong liên kết, xây dựng cánh đồng lớn cũng còn nhiều khó khăn, hạn chế.
Hình thức là CĐML, nhưng cách thức sản xuất thì vẫn mang tính tự phát, phân tán, manh mún.

Nhiều địa phương đã chỉ đạo quyết liệt triển khai mô hình CĐML nhưng đến nay, kết quả chưa đạt yêu cầu đề ra. Diện tích CĐML tại các địa phương vẫn rất “khiêm tốn” so với tổng diện tích canh tác. Tốc độ mở rộng diện tích liên kết cánh đồng lớn còn chậm. Điển hình ĐBSCL là nơi tập trung nhiều nhất diện tích cánh đồng lớn của cả nước, nhưng chỉ đạt khoảng 11% tổng diện tích canh tác lúa của cả vùng. Người dân còn hồ nghi mô hình CĐML vì chưa thấy rõ lợi ích. Việc xây dựng chuỗi giá trị cho hạt gạo còn gặp nhiều thách thức, bất cập.
 
 
Theo thống kê, quy mô CĐML tại Bến Tre chiếm tỷ lệ rất thấp so với tổng diện tích gieo trồng lúa toàn tỉnh: 581 trong số 61.680 ha canh tác lúa (chiếm 0,94%); diện tích CĐML tại Long An có khá hơn, tỉnh quy hoạch được 40 nghìn trong số 233 nghìn ha đất trồng lúa (chiếm 17,1%); riêng diện tích CĐML của tỉnh Tiền Giang cũng chiếm tỷ lệ thấp, đạt 4.634 ha (bằng 2,1% tổng diện tích canh tác lúa); hằng năm diện tích CĐML của Tiền Giang tuy có tăng nhưng không nhiều, đang có chiều hướng chậm lại.
 
 
Do thiếu quy hoạch vùng canh tác, đất đai manh mún, hạ tầng phục vụ sản xuất còn yếu kém cũng ảnh hưởng đến thực hiện liên kết, xây dựng CĐML. Tình trạng này khiến máy móc đi vào đồng ruộng rất khó khăn, thời gian thu hoạch không đồng nhất.
 
 
Phần lớn các CĐML chưa bảo đảm đầy đủ các tiêu chí đã ban hành, quá trình thực hiện còn mang tính hình thức. Hình thức là CĐML, nhưng cách thức sản xuất thì vẫn mang tính tự phát, phân tán, manh mún.
 
 
Mối liên kết giữa 4 nhà còn thiếu bền vững, chưa đồng bộ. Đặc biệt là mối quan hệ liên kết giữa doanh nghiệp và người nông dân trực tiếp sản xuất trên đồng ruộng còn chưa bền chặt, bảo đảm hài hòa được lợi ích của đôi bên. Tỷ lệ thành công của những hợp đồng liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản còn thấp. Thực tiễn cho thấy, tỷ lệ thành công hợp đồng tiêu thụ nông sản mới chỉ ở mức bình quân 20 - 30% đối với lúa, cao nhất mới được trên 70%. Tình trạng doanh nghiệp hoặc nông dân vi phạm hợp đồng vẫn còn diễn ra, lúc thì do nông dân, khi lại do doanh nghiệp phá vỡ hợp đồng vào thời điểm giá lúa có biến động.
 
 
Nhiều doanh nghiệp chưa có đủ điều kiện về vốn, kỹ thuật để đầu tư ứng trước cho nông dân, chưa có đủ điều kiện để tổ chức hệ thống thu mua, nên hình thức thu mua chủ yếu là qua thương lái. Điều này nhiều khi gây ra tình trạng xáo trộn, tranh giành mua bán hoặc o ép nông dân mỗi khi thiếu hoặc dư thừa lúa gạo xuất khẩu.
 
 
Chế tài xử lý vi phạm hợp đồng trong liên kết sản xuất và trách nhiệm của các ngành, các cấp, chính sách trên địa bàn thực hiện liên kết theo cánh đồng lớn chưa thực sự rõ ràng. Cả nông dân và doanh nghiệp đều nhìn nhận: Dù ký hợp đồng bao tiêu, bán lúa rõ ràng nhưng khi xảy ra chuyện “bẻ kèo” thì cả hai chủ thể này đều không thể “kiện” lẫn nhau. Chính vì vậy, nhiều chuyên gia trong lĩnh vực lúa gạo cho rằng, cần tăng cường giá trị pháp lý trong các hợp đồng ký kết bao tiêu lúa hàng hóa hiện nay giữa nông dân và doanh nghiệp. Thông qua đó, các điều khoản trong hợp đồng sẽ ràng buộc trách nhiệm chặt chẽ hơn.
 
 
Theo Ban Điều hành CĐML tỉnh Tiền Giang, tại một số địa phương xảy ra tình trạng phá vỡ hợp đồng, thậm chí có nơi doanh nghiệp không mua được lúa tới trên 50% so với diện tích ký kết ban đầu, như ở 2 xã Hậu Mỹ Bắc A, Hậu Mỹ Bắc B (huyện Cái Bè), ở 2 xã Mỹ Hạnh Đông, Mỹ Hạnh Trung (TX. Cai Lậy), xã Phước Lập (huyện Tân Phước), 2 xã Bình Xuân, Bình Đông (TX. Gò Công). Nguyên nhân chính là do không thỏa thuận được giá mua lúa (trong đó có cả yếu tố thương lái phá giá cao hơn từ 100 - 200 đồng/kg, mặc dù giá này chỉ dành cho một số diện tích lúa tốt nhưng việc làm cạnh tranh không lành mạnh này cũng đã phần nào gây hiệu ứng tiêu cực trong các hộ tham gia mô hình).
 
 
Thiếu lòng tin, ý thức chấp hành đúng nội dung hợp đồng trong liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp đang là rào cản rất lớn cho sự phát triển, nhân rộng của các dự án cánh đồng mẫu lớn hiện nay. Việc nhân rộng mô hình cánh đồng mẫu lớn vẫn gặp khó khăn ngay cả với những dự án triển khai hiệu quả.
 
 
Tại cánh đồng mẫu lớn cây mía xã Trị An (huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai), nhờ ứng dụng đồng bộ về kỹ thuật, diện tích mía trên cánh đồng mẫu lớn đạt năng suất từ 80 - 100 tấn, cao hơn hẳn so với năng suất bình quân nên nông dân thu được lợi nhuận rất tốt. Phía chủ đầu tư là Công ty cổ phần đầu tư Thành Công cũng có mong muốn mở rộng thêm hàng ngàn hécta diện tích mía theo mô hình cánh đồng lớn tại Đồng Nai. Việc xây dựng những vùng chuyên canh lớn cho cây mía, đưa cơ giới hóa, công nghệ hiện đại vào sản xuất nhằm tăng sức cạnh tranh cho cây mía. Tuy nhiên, dự án cánh đồng mẫu lớn cho cây mía đã triển khai chỉ  mới đạt diện tích hơn 50 hécta, và việc nhân rộng mô hình này theo như nhu cầu của nhà đầu tư vẫn gặp nhiều khó khăn do nông dân chưa mấy mặn mà trong việc tham gia.
 
 
Ngoài ra, giá lúa thị trường thay đổi liên tục, doanh nghiệp cập nhật, điều chỉnh giá còn chậm và chưa theo kịp với biến động thị trường... Một trong những nguyên nhân quan trọng nhất dễ khiến mô hình bị “gãy” là chênh lệch giữa giá lúa chất lượng cao như Jasmine 85, OM 4900 so với giá lúa phẩm chất thấp, ngắn ngày như IR50404 không nhiều, trong khi chi phí sản xuất cao hơn, năng suất thấp hơn nên lợi nhuận mang lại không cao, vì vậy, việc vận động nông dân sản xuất loại giống lúa chất lượng cao theo định hướng thị trường của doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn...
 
 
Để nhân rộng CĐML, thời gian tới, các tỉnh thành cần đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền theo cả chiều rộng và chiều sâu từ cán bộ cơ sở đến tận nông dân để thực sự hiểu rõ vai trò, ý nghĩa, lợi ích yêu cầu của việc tham gia xây dựng CĐML, từ đó chủ động, tự giác tham gia liên kết đảm bảo chất lượng và hiệu quả như về quy mô (tất nhiên là có lộ trình), phải liền ranh và tập trung vài giống lúa chủ lực... Trong việc chọn doanh nghiệp tham gia cần giao vai trò cầm chịch cho doanh nghiệp có tâm, có tầm và có thực lực (vốn, nhân lực, trình độ quản lý...) để tham gia, và đặc biệt nên thực hiện liên kết từ 2 - 3 vụ/năm và xây dựng kế hoạch thực hiện theo hình thức ký kết lâu dài với nông dân (ít nhất là 5 năm) nhằm tạo sự an tâm cho nông dân tham gia CĐML.
 
 
Tùy theo điều kiện từng vùng, từng nơi, người nông dân cần được tập hợp trong các tổ chức kinh tế hợp tác với nhau theo từng cánh đồng lớn, thay cho các hoạt động độc lập, riêng lẻ để thuận lợi cho đầu tư, sản xuất hàng hoá đủ lớn, dễ tiếp cận thị trường và bảo đảm đầu ra. Theo đó, các loại hình hợp tác có thể phát triển theo phương thức tổ nhóm, câu lạc bộ, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã…
 
 
Ngành chức năng kết hợp chính quyền cơ sở thường xuyên kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện, hỗ trợ doanh nghiệp và tổ chức đại diện nông dân trong việc tổ chức, thực hiện liên kết CĐML; xử lý (chủ yếu nên là hòa giải) các tranh chấp trong hợp đồng, hạn chế tình trạng phá vỡ hợp đồng giữa doanh nghiệp với nông dân.
 

Tân Phú
Thêm bình luận :
Họ và tên
Email
Bế mạc Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nông dân Việt Nam lần thứ VII

Tỷ giá

Giá vàng (ĐVT: tr đồng/lượng)
Loại
Mua vào
Bán ra
SJC
41.650
41.950
Vàng nhẫn
41.600
42.050
Vàng nhẫn
41.600
42.150
Tỷ giá
EUR
26225.74
GBP
29065.02
USD
23280