Tuy nhiên, để hạn chế rủi ro và mang lại hiệu quả kinh tế khi tái đàn, cần có giải pháp toàn diện để kiểm soát chặt chẽ nguồn thức ăn, môi trường, an toàn dịch bệnh, số hóa…

Xây dựng vùng an toàn dịch bệnh

Kể từ sau Tết Nguyên đán Ất Tỵ - 2025, giá lợn hơi tại một số tỉnh, thành cán mốc 80.000 đồng/kg, mức cao nhất 5 năm qua. Thiếu hụt nguồn cung lợn cục bộ trong nước đã đẩy giá thịt lợn tăng cao.

Đơn cử như Đồng Nai, mặc dù chiếm 10% sản lượng lợn cả nước, nhưng sản lượng lợn hơi xuất chuồng quý I/2025 chỉ tăng 0,2% so cùng kỳ, trong khi quý I/2024 tăng 7% (nếu tính theo số đầu con, tháng 3/2025 giảm tới 109 nghìn con so cùng kỳ 2024); tại TP. Hồ Chí Minh, sản lượng giảm 2,6% (đầu con giảm 6,5%); Khánh Hòa  giảm 5,1%; Long An giảm 4,5%.

Bên cạnh đó, trong tháng 2 đầu năm 2025, đàn lợn giảm do các doanh nghiệp, hộ chăn nuôi tăng mạnh xuất bán tiêu dùng dịp Tết và lễ hội đầu năm. Tổng đàn lợn (không kể lợn sữa) cuối tháng 2/2025 ước đạt 26,8 triệu con, giảm gần 360 nghìn con so cuối tháng 1.

Để cân bằng bài toán cung cầu, hiện nay, nhiều địa phương đang đẩy mạnh tái đàn. Tuy nhiên, đây cũng là thời điểm giao mùa, dịch bệnh trên đàn gia súc, gia cầm phát triển, do vậy, các chuyên gia khuyến cáo người dân, doanh nghiệp cần tính toán kỹ lưỡng bài toán cung, cầu khi tái đàn và mở rộng quy mô chăn nuôi, tránh tái đàn ồ ạt dẫn đến dư thừa nguồn cung. Đặc biệt, các cơ sở chăn nuôi cần áp dụng quy trình chăn nuôi an toàn sinh học để hạn chế dịch bệnh, tiến hành công tác phòng, chống dịch bệnh theo hướng dẫn của ngành thú y.

Theo các chuyên gia, dịch bệnh là  mối đe dọa không thể xem nhẹ. Trong quý I/2025, cả nước ghi nhận 75 ổ dịch dịch tả lợn châu Phi tại 21 tỉnh, thành phố, bên cạnh nguy cơ từ các bệnh như lở mồm long móng. Những đợt dịch này không chỉ làm giảm đàn vật nuôi mà còn khiến người chăn nuôi e dè trong việc tái đàn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng ổn định sản xuất. Do vậy, việc làm trước tiên là xây dựng các vùng an toàn dịch bệnh, điều này không chỉ giúp ổn định nguồn cung thực phẩm mà còn tạo động lực mới cho ngành chăn nuôi, hướng tới mục tiêu tăng trưởng 4% .

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiền cho rằng, đẩy mạnh tái đàn phải đi đôi với đảm bảo an toàn sinh học. Các vùng an toàn dịch bệnh cần áp dụng các quy trình nghiêm ngặt từ khâu chọn giống, quản lý chuồng trại đến xử lý chất thải, nhằm giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch, đặc biệt là dịch tả lợn châu Phi – căn bệnh chưa có vắc-xin hiệu quả. Đây là bước đi quan trọng để người chăn nuôi yên tâm đầu tư và duy trì sản xuất ổn định.

“Thay vì phát triển chăn nuôi phân tán, dễ dẫn đến tình trạng “ồ ạt” như trong quá khứ, các vùng an toàn dịch bệnh cần được quy hoạch tập trung tại những khu vực phù hợp, xa khu dân cư và đáp ứng tiêu chuẩn môi trường. Ví dụ, việc di dời các trang trại lớn tại Đồng Nai cần gắn với xây dựng các khu chăn nuôi mới, ứng dụng công nghệ cao và quản lý khoa học. Điều này không chỉ giúp kiểm soát dịch bệnh mà còn giảm áp lực lên các đô thị đang mở rộng, nơi không gian chăn nuôi ngày càng bị thu hẹp”, ông Tiến nhấn mạnh.

Cần có chính sách hỗ trợ phù hợp

Trên thực tế, nếu dịch bệnh xảy ra đối với số gia súc ngay sau khi nhập đàn, tái đàn, người thiệt hại nhất vẫn là doanh nghiệp và nông dân. Do đó, cơ quan quản lý cần có chính sách để bình ổn thị trường thịt lợn mà vẫn đảm bảo lợi ích cho người chăn nuôi.

Ông Dương Đức Quang, Phó Tổng Giám đốc Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam, đề xuất, cần có các chính sách hỗ trợ giảm chi phí sản xuất để người chăn nuôi có thể duy trì hoạt động trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng.

Các biện pháp có thể kể đến như miễn giảm thuế nhập khẩu nguyên liệu hoặc trợ giá thức ăn chăn nuôi, giúp giảm áp lực tài chính lên người sản xuất. Đồng thời, ngăn chặn, phát hiện và xử lý nghiêm các trường hợp buôn bán, vận chuyển trái phép gia súc, gia cầm, sản phẩm gia súc, gia cầm qua biên giới vào Việt Nam.

Bên cạnh đó, việc niêm yết giá thịt lợn, hay các mặt hàng khác thông qua sàn giao dịch, sẽ tạo động lực để thị trường tự điều tiết cung - cầu, Nhà nước sẽ không cần can thiệp bằng mệnh lệnh hành chính để điều chỉnh giá.

Trong trường hợp “sốt giá”, cơ quan quản lý cần giám sát chặt chẽ khâu trung gian để tránh tình trạng đầu cơ, găm hàng hoặc đẩy giá lên cao. Những biện pháp này sẽ góp phần ổn định thị trường và tạo điều kiện thuận lợi cho ngành chăn nuôi phát triển bền vững.

Thực hiện số hóa trong chăn nuôi

Có thể thấy, hiện nay, ngành chăn nuôi đang có sự chuyển mình mạnh mẽ từ lượng sang chất, từ nông hộ quy mô nhỏ sang công nghiệp, quy mô lớn. Trong đó, số hóa trong hoạt động chăn nuôi đã góp phần quan trọng trong công tác thống kê, giúp người dân, doanh nghiệp và các cơ quan chức năng trong hoạch định kế hoạch sản xuất, kinh doanh và cân đối cung cầu sản phẩm chăn nuôi - vấn đề luôn tồn tại nhiều bất cập.

“Việc tổ chức lại chuỗi sản xuất là cần thiết, không cần thiết phải duy trì nhiều chuỗi, nhưng phải kiểm soát chặt chẽ được toàn bộ chuỗi mới tạo được sự đồng bộ. Cùng với đó, cần thúc đẩy mạnh mẽ việc ứng dụng công nghệ hiện đại vào chăn nuôi, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm nâng cao năng suất, giảm thiểu rủi ro và tối ưu quản lý”, ông Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, cho biết.

Tuy nhiên, để số hóa ngành chăn nuôi lợn theo hướng bền vững, hiện đại và hiệu quả, cần đồng bộ các giải pháp về truy xuất nguồn gốc, quản lý tổng đàn; hệ thống quản lý số hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu…

Ông Trần Lâm Sinh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Nai, đưa ra 3 kiến nghị nhằm cải thiện hiệu quả quản lý và phát triển ngành chăn nuôi bền vững.

Một là, thực hiện truy xuất nguồn gốc, đây là yếu tố hết sức quan trọng, có ý nghĩa quyết định trong bảo đảm an toàn thực phẩm. Nếu không xây dựng và vận hành theo chuỗi, sẽ không thể thực hiện truy xuất nguồn gốc một cách hiệu quả. Trước mắt, phải quy định và triển khai mã định danh đối với các cơ sở chăn nuôi.

Hai là, quy định cụ thể về việc khai báo tổng đàn trong các văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời bổ sung hình thức khai báo trực tuyến. Đây không chỉ là hình thức khuyến khích mà cần được quy định bắt buộc nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát dịch bệnh.

Thứ ba, xây dựng và triển khai một phần mềm quản lý chuẩn. Để hệ thống thực sự hiệu quả, cần có “nhạc trưởng” thực hiện nội dung này một cách thống nhất trong toàn quốc để quy tập dữ liệu, thông tin.