Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng giải trình trước Quốc hội sáng 1/12. Ảnh: Media Quốc hội

Sáng 1/12, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 15 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.

Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về khoáng sản

Giải trình và làm rõ ý kiến của các đại biểu, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) Trần Đức Thắng cho biết: Luật Địa chất và Khoáng sản dù mới được ban hành năm 2024 và sẽ có hiệu lực từ tháng 7/2025, song nội dung sửa đổi lần này tập trung xử lý ngay các vướng mắc cấp bách liên quan đến dự án trọng điểm quốc gia và chiến lược quản lý đất hiếm. Đối với các vấn đề khác ngoài phạm vi điều chỉnh hiện tại, cơ quan chủ trì sẽ phối hợp với cơ quan thẩm tra rà soát để tiếp thu, bổ sung.

Tương tự, dự án luật sửa đổi các luật trong lĩnh vực NNMT chỉ tập trung vào ba nhóm nội dung chính gồm sắp xếp tổ chức bộ máy, cải cách thủ tục hành chính và tháo gỡ các điểm nghẽn thực tiễn đã có cơ sở chính trị rõ ràng. Các vấn đề phức tạp hơn cần thời gian đánh giá tác động kỹ lưỡng sẽ được xem xét sửa đổi trong giai đoạn 2026-2030, trong đó Luật Bảo vệ môi trường và Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo dự kiến trình Quốc hội ngay trong năm 2026.

Trước những lo ngại của đại biểu về cơ chế cấp phép khai thác, Bộ trưởng khẳng định việc cho phép khai thác mở rộng xuống sâu mà không cần bổ sung quy hoạch chỉ áp dụng đối với các mỏ đang hoạt động; riêng các dự án mới bắt buộc phải có quy hoạch đầy đủ.

Đối với khoáng sản nhóm 3 làm vật liệu xây dựng thông thường, dù việc cấp phép không cần căn cứ phương án quản lý trong quy hoạch tỉnh, nhưng vị trí mỏ vẫn phải phù hợp với các quy hoạch khác về quốc phòng, an ninh và hạ tầng.

Đồng thời, các yêu cầu về thăm dò, đánh giá trữ lượng và an toàn kỹ thuật vẫn được duy trì chặt chẽ nhằm tránh lãng phí tài nguyên.

"Có ý kiến của đại biểu Quốc hội cần phải xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia đối với khoáng sản. Bộ NNMT được Chính phủ giao chủ trì làm việc này, chúng tôi sẽ hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia đối với khoáng sản trong quý 2 năm 2026", ông Thắng khẳng định.

Quy trình vận hành hồ chứa thủy lợi "đúng quy trình"

Trước diễn biến thiên tai và mưa lũ phức tạp vừa qua ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống, tính mạng của người dân, Bộ trưởng Trần Đức Thắng cũng chia sẻ về công tác vận hành hồ chứa thủy lợi, thủy điện.

Theo Bộ trưởng, dư địa để phát triển các hồ chứa đa mục tiêu hiện nay không còn nhiều.

"Cơ bản những khu vực có thể đầu tư xây dựng hồ để vừa phát triển nông nghiệp, sinh thái, vừa góp phần cắt lũ thì chúng ta đã đầu tư gần như hết. Những nơi nào có thể làm được thì đều đã làm", Bộ trưởng Trần Đức Thắng thông tin.

Theo tư lệnh ngành NNMT, dù các hồ đều có quy trình vận hành chặt chẽ, song các đợt mưa lũ diễn ra liên tiếp với cường độ cao trong năm 2025 đã vượt quá khả năng hỗ trợ và chống chịu của hệ thống hồ đập.

"Chúng tôi đã tiến hành rà soát, kiểm tra và thấy rằng việc thực hiện như vậy vẫn đúng quy trình nhưng hậu quả vẫn xảy ra do mưa lũ quá lớn, ngoài khả năng chịu đựng của hạ tầng", Bộ trưởng nói.

Trước thực tế này, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu phải rà soát lại quy trình vận hành, đặc biệt là cơ chế vận hành liên hồ chứa. Đáng chú ý, đối với các hồ thủy điện, quan điểm chỉ đạo là không chỉ dừng lại ở mục tiêu phát điện mà cần tính đến các phương án can thiệp mạnh mẽ hơn khi xảy ra sự cố.

Bộ trưởng khẳng định trong những tình huống khẩn cấp "có thể áp dụng các quy định pháp luật như trưng mua, trưng dụng tài sản để thực hiện góp phần hạn chế hậu quả của thiên tai".

Liên quan đến quản lý đất hiếm, Bộ trưởng cho biết Việt Nam có trữ lượng thuộc top đầu thế giới, phân bố tại 21 tỉnh, thành.

Bộ đang chủ trì xây dựng chiến lược quốc gia trình Chính phủ ban hành đầu năm 2026 với định hướng hình thành chuỗi giá trị khép kín, chế biến sâu và hạn chế tối đa xuất khẩu thô.

Đối với kiến nghị về nâng cao năng lực hệ thống thú y cơ sở, Bộ trưởng cho biết các nội dung này sẽ được cụ thể hóa trong văn bản dưới luật.

Riêng những bất cập liên quan đến Quy hoạch khoáng sản theo Quyết định 866, Bộ sẽ trình phương án tháo gỡ ngay trong tháng 1/2026 sau khi Luật Quy hoạch có hiệu lực.