Ông Nguyễn Văn Ngoạn, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Phước Mỹ Trung và bà Nguyễn Thị Đoàn, Giám đốc MobiFone Vĩnh Long
thực hiện nghi thức ký kết hợp tác về chuyển đổi số. Ảnh minh họa

Cán bộ Hội xuống vườn, nhưng mang theo… điện thoại

Trước đây, khi xuống thăm một mô hình sản xuất, cán bộ Hội Nông dân thường quan tâm cây trồng phát triển ra sao, năng suất thế nào, nông dân đang thiếu vốn hay cần hỗ trợ kỹ thuật gì. Trong môi trường số, câu chuyện ấy cần thêm một câu hỏi mới: “Nông sản làm ra sẽ bán cho ai và công nghệ có thể giúp gì cho người nông dân?”. Từ câu hỏi tưởng chừng đơn giản ấy mở ra một cách tiếp cận mới trong hoạt động Hội, thay vì chỉ ghi nhận tình hình sản xuất, chiếc điện thoại của cán bộ Hội có thể trở thành một “cửa sổ” đưa hình ảnh khu vườn, người sản xuất và nông sản địa phương đến với nhiều người hơn.

Một đoạn video ngắn có thể ghi lại vườn cây đang vào vụ. Một vài bức ảnh đẹp có thể giới thiệu sản phẩm vừa thu hoạch, một bài đăng trên Facebook, Zalo hoặc video ngắn trên TikTok có thể giúp nhiều người biết rằng ngay tại địa phương đang có một sản phẩm chất lượng cần được kết nối tiêu thụ. Đó là một thay đổi nhỏ về công cụ nhưng có thể tạo nên thay đổi lớn về cách cán bộ Hội đồng hành cùng nông dân. 

Nông dân có kinh nghiệm sản xuất nhưng không phải ai cũng quen với việc đứng trước camera, viết một bài giới thiệu sản phẩm hay sử dụng các nền tảng số để tìm kiếm khách hàng, đây chính là khoảng trống mà tổ chức Hội có thể tham gia hỗ trợ. Cán bộ Hội không cần trở thành những người bán hàng chuyên nghiệp ngay lập tức, điều cần thiết trước hết là biết những kỹ năng số cơ bản: chụp một bức ảnh rõ sản phẩm; quay một video ngắn tại vườn; viết vài dòng giới thiệu dễ hiểu; cung cấp đầy đủ thông tin về sản phẩm, người sản xuất, thời điểm thu hoạch và cách liên hệ. Cao hơn một bước là biết kể câu chuyện phía sau nông sản, một trái dừa không chỉ là một trái dừa, một chậu hoa kiểng không chỉ là một món hàng, một cây giống cũng không đơn thuần là một sản phẩm để bán. Phía sau đó là người nông dân, khu vườn, kinh nghiệm sản xuất, kỹ thuật chăm sóc và công sức được tích lũy qua nhiều năm, khi những giá trị ấy được kể bằng hình ảnh và ngôn ngữ phù hợp trên môi trường số, sản phẩm địa phương có thêm cơ hội tiếp cận người tiêu dùng theo một cách khác. Bài học từ hoạt động của các tổ chức Hội ở cơ sở cũng cho thấy, nền tảng số có thể tạo ra phương thức quảng bá sản phẩm tiết kiệm chi phí; quan trọng hơn là giúp cán bộ, hội viên từng bước làm chủ công nghệ và tiếp cận thị trường.

Từ “bán hàng giúp” đến “dạy cách bán hàng”

Nếu cán bộ Hội chỉ đăng bài hoặc livestream bán hàng thay cho nông dân thì hiệu quả có thể chỉ dừng lại ở một vài phiên bán hàng, mục tiêu xa hơn phải là giúp người nông dân tự làm được. Có thể bắt đầu rất đơn giản. Cán bộ Hội lựa chọn một hộ sản xuất hoặc một tổ hội nghề nghiệp có sản phẩm tốt thay vì chỉ đến tham quan mô hình, cán bộ Hội cùng người nông dân thực hiện một video ngắn ngay tại vườn. Video đầu tiên, cán bộ Hội có thể quay, video thứ hai, người nông dân cùng thực hiện, đến những video tiếp theo, chính người nông dân có thể tự cầm điện thoại giới thiệu khu vườn và sản phẩm của mình. Từ chỗ ngại camera đến dám nói, từ chỗ chỉ biết sử dụng điện thoại để liên lạc đến biết chụp ảnh, quay video, đăng sản phẩm, từ chỗ chờ thương lái tìm đến đến từng bước biết chủ động giới thiệu sản phẩm và tìm kiếm thêm thị trường, đó mới là giá trị bền vững của chuyển đổi số trong hoạt động Hội.

Một hướng đi có thể triển khai ở cơ sở là xây dựng “hồ sơ số nông sản” cho hội viên, không nhất thiết phải bắt đầu bằng những hệ thống công nghệ phức tạp. Một hồ sơ ban đầu chỉ cần những thông tin thiết thực tên sản phẩm, hình ảnh thực tế, địa điểm sản xuất, người sản xuất, quy mô, sản lượng dự kiến, thời gian thu hoạch, phương thức liên hệ và những điểm nổi bật của sản phẩm kèm theo đó là một số ảnh đẹp và video ngắn tại khu vực sản xuất. Khi thông tin được chuẩn hóa, cán bộ Hội có thể sử dụng để giới thiệu trên các kênh truyền thông của Hội, nhóm Zalo, Facebook hoặc những nền tảng phù hợp. Quan trọng hơn, khi cần kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở thu mua hay người tiêu dùng, Hội đã có sẵn thông tin tương đối đầy đủ thay vì đến lúc nông sản cần tiêu thụ mới bắt đầu tìm kiếm. Từ những “hồ sơ số” riêng lẻ, nếu được thực hiện thường xuyên, địa phương có thể từng bước hình thành một kho dữ liệu về sản phẩm, hộ sản xuất và mùa vụ, khi đó, chuyển đổi số không còn là một khẩu hiệu chung chung mà trở thành dữ liệu phục vụ trực tiếp cho hoạt động hỗ trợ nông dân. 

Đối với cơ sở, một nhóm Zalo kết nối sản phẩm, một chuyên mục giới thiệu nông sản trên Facebook, những video ngắn hoặc các phiên livestream đúng thời điểm cũng có thể trở thành những mắt xích đầu tiên của một “chợ số” gần gũi với nông dân, điều quan trọng là làm có tổ chức. Hội có thể lựa chọn sản phẩm phù hợp để hỗ trợ xây dựng nội dung; hướng dẫn hội viên cách giới thiệu sản phẩm; kết nối với tổ hợp tác, hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ sở thu mua; đồng thời theo dõi phản hồi của thị trường. Thay vì đăng thật nhiều sản phẩm nhưng không biết hiệu quả đến đâu, mỗi hoạt động cần được đo bằng những kết quả cụ thể: có bao nhiêu người tiếp cận, bao nhiêu người hỏi thông tin, có phát sinh kết nối tiêu thụ hay không và người nông dân sau quá trình hỗ trợ đã tự thực hiện được những kỹ năng nào. Những con số nhỏ nhưng thật sẽ có giá trị hơn nhiều so với những báo cáo chuyển đổi số chỉ dừng lại ở số cuộc tuyên truyền.

Cán bộ Hội cũng phải học lại

Đưa nông sản lên môi trường số đặt ra yêu cầu thay đổi trước hết đối với chính cán bộ Hội, không thể vận động hội viên chuyển đổi số nếu cán bộ còn ngại sử dụng công nghệ, không thể hướng dẫn nông dân quay video nếu cán bộ chưa từng thử đứng trước camera và cũng khó hỗ trợ nông dân bán hàng nếu cán bộ chỉ hiểu sản xuất mà chưa quan tâm người tiêu dùng đang cần gì. Bởi vậy, cán bộ Hội trong giai đoạn mới không chỉ cần gần nông dân mà còn phải từng bước hiểu sản phẩm, hiểu công nghệ và hiểu thị trường. Không nhất thiết cán bộ nào cũng trở thành người livestream giỏi hay chuyên gia thương mại điện tử nhưng mỗi cán bộ Hội có thể trở thành một “cầu nối số”- người giúp nông dân thực hiện những bước đầu tiên để sản phẩm hiện diện trên môi trường số. Bài học từ những mô hình Hội đã triển khai cho thấy, chính việc cán bộ trực tiếp thực hành có thể tạo động lực để hội viên mạnh dạn làm theo, khi cán bộ dám thay đổi, khoảng cách giữa một chủ trương chuyển đổi số và hành động thực tế của hội viên sẽ được rút ngắn. 

Điện thoại thông minh, Facebook, Zalo, TikTok hay livestream suy cho cùng chỉ là công cụ. Giá trị của chuyển đổi số trong công tác Hội không nằm ở việc tổ chức được bao nhiêu phiên livestream hay sản xuất được bao nhiêu video, mà quan trọng hơn là trả lời được câu hỏi: người nông dân nhận được gì từ công nghệ? Một hộ nông dân biết tự chụp ảnh, quay video và giới thiệu sản phẩm là một thay đổi, một tổ hội nghề nghiệp biết chủ động quảng bá nông sản trên môi trường số là một bước tiến và khi từ một bài đăng, một video tại vườn hình thành thêm những kết nối với người tiêu dùng, hợp tác xã, doanh nghiệp, công nghệ bắt đầu tạo ra giá trị thực sự. Đích đến cuối cùng không phải đưa thật nhiều nông sản “lên mạng” mà là giúp người nông dân từng bước làm chủ công nghệ, chủ động thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm, thu nhập của chính mình. Từ khu vườn đến “chợ số” đôi khi chỉ cách nhau một màn hình điện thoại, nhưng để vượt qua khoảng cách ấy cần những người sẵn sàng đi trước, làm trước và hướng dẫn những bước đầu tiên.

Khi cán bộ Hội Nông dân trở thành một “cầu nối số”, chuyển đổi số sẽ không còn là câu chuyện của công nghệ mà trở thành câu chuyện của đầu ra, của thu nhập và sinh kế người nông dân và đó cũng chính là thước đo thiết thực nhất cho hiệu quả chuyển đổi số trong công tác Hội.