Phấn đấu xây dựng xã Thượng Lâm là xã nông thôn mới nâng cao theo tiêu chí giai đoạn 2025-2030; xây dựng thôn Nà Tông trở thành Làng văn hoá tiêu biểu của dân tộc Tày. Thu hút trên 200.000 lượt khách du lịch. Tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 5%/năm (theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2025 - 2030); tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế đạt trên 98%. Thu nhập bình quân đầu người đến năm 2030 đạt 65 triệu đồng/người/năm.

Tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo giảm

Năm 2011, Thượng Lâm là 1 trong những xã khó khăn của huyện vùng cao Lâm Bình (xã từ huyện Na Hang chuyển về huyện Lâm Bình-PV). Lúc này, đời sống người dân gặp nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo cao, thu nhập bình quân đầu người còn thấp, phát triển chăn nuôi nhỏ lẻ, kết nối giao thương chưa được chú trọng... Qua quá trình lãnh đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền, sự đồng thuận của Nhân dân, tình hình kinh tế xã hội của xã từng bước được nâng lên. Đặc biệt, xã đã khai thác tốt tiềm năng về du lịch, từ đó góp phần nâng cao thu nhập, giảm tỷ lệ hộ nghèo.

Theo ông Ma Công Khâm, Chủ tịch UBND xã, để tạo điều kiện cho các hộ đang và chuẩn bị làm du lịch cộng đồng homestay, xã tổ chức cho họ đi tham quan, học hỏi kinh nghiệm về cách làm mới, chỉnh trang, sửa chữa nhà ở, trang trí nội thất, trưng bày sản phẩm, xây dựng cổng chào, điểm check-in gắn với quảng bá. Đặc biệt, xã được huyện Lâm Bình (cũ) đã quan tâm mở các lớp tập huấn về nấu ăn cho các hộ làm du lịch.

Trên cơ sở sáp nhập 2 xã Khuôn Hà và Thượng Lâm, xã có diện tích khoảng 22,7 km² và dân số khoảng 7,2 nghìn người. Ngoài ra, nơi đây cũng được thiên nhiên ưu ái ban tặng cho những danh lam thắng cảnh  đẹp, với những ngọn núi hùng vĩ, những hang động kỳ thú và những khu rừng nguyên sinh độc đáo. Đây là nơi lý tưởng để tổ chức các tour du lịch mạo hiểm, leo núi hay khám phá hệ sinh thái đa dạng.

Nằm chung trong quần thể Hồ sinh thái Na Hang là danh thắng 99 ngọn núi được ví như Vịnh Hạ Long trên cạn, và nhiều ngọn núi gắn với các câu chuyện truyền thuyết đã tạo nên vẻ đẹp hoang sơ, huyền bí giúp du khách được trải nghiệm đầy đủ trong một chuyến đi.

Ngoài cảnh quan thiên nhiên, nơi đây cũng sở hữu nền văn hóa đậm đà bản sắc của đồng bào các dân tộc Tày, Dao, Mông, Pà Thẻn... Mỗi dân tộc mang đến những nét văn hóa riêng, từ trang phục, ẩm thực đến các nghi lễ truyền thống như: lễ hội Lồng Tông, các điệu hát Then, Lượn, Cọi và các trò chơi dân gian như tung còn, đẩy gậy, kéo co… Sự giao thoa đó đã tạo nên một không gian văn hóa độc đáo, thu hút du khách mỗi khi đến với vùng đất này.

Du khách đến Thượng Lâm không thể bỏ qua cơ hội thưởng thức các món ăn đặc sản như thịt trâu gác bếp, măng rừng, xôi nếp nhiều màu, rượu ngô men lá, rau bò khai xào măng, cá chép nướng… Những món ăn này không chỉ ngon mà còn mang đậm hương vị núi rừng, được chế biến từ nguyên liệu tự nhiên bởi bàn tay khéo léo của người dân bản địa.

Anh Hỏa Văn Ba, Chủ nhiệm Hợp tác xã Homestay 99 ngọn núi chia sẻ, giai đoạn 2017-2020, du khách biết đến Thượng Lâm rất nhiều. Sau đó, do ảnh hưởng dịch Covid-19, lượng khách giảm mạnh, tuy nhiên đến năm 2021, khách bắt đầu đến tham quan ngày một đông hơn. “Thời điểm năm 2022 – 2023 là đông khách nhất, tuần nào, ngày nào cũng có khách, cả ngày chỉ cầm điện thoại setup cho khách ở đâu? ăn gì? Chơi cái gì.

Anh Ba cho biết thêm, mô hình du lịch cộng đồng tại đây không chỉ giúp cho các hộ trong HTX phát triển kinh tế mà còn thúc đẩy việc tiêu thụ nông sản cho người dân nơi đây. Ngoài ra, người dân có thêm công ăn việc làm, thời điểm đông khách có thể tạo việc làm cho hơn 20 người, với thu nhập 300 nghìn đồng/ngày. Năm 2024, mặc dù lượng khách giảm đáng kể, gia đình anh đón 800 – 1.000 khách, thu về hơn 500 triệu đồng từ mô hình này, trừ chi phí, gia đình đạt lợi nhuận 200 triệu đồng.

Năm 2024, du lịch xã Thượng Lâm thu hút trên 42 nghìn lượt khách trong và ngoài nước tham quan, doanh thu ước đạt trên 38 tỷ đồng. Tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo giảm trong năm còn 7,47%. Duy trì thu nhập bình quân đầu người đạt trên 51,3 triệu đồng/người. Hiện nay, trên địa bàn toàn xã có 31 hộ thực hiện mô hình homestay để phục vụ khách du lịch.

Ngành kinh tế mũi nhọn

Ông Ma Công Khâm, Chủ tịch UBND xã Thượng Lâm, cho biết, trên cơ sở sáp nhập với xã Khuôn Hà, nơi đây có tiềm năng rất lớn về phát triển du lịch sinh thái gắn với môi trường rừng và du lịch trải nghiệm. Có thể kể đến như: Hồ sinh thái bản Cài; thác nước Khuổi Nhi, thác Nặm Me…

Những năm qua, xã đã đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá, củng cố, nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch theo hướng tập trung; đẩy mạnh phát triển du lịch dựa trên tiềm năng sẵn có về thiên nhiên, con người, truyền thống văn hóa của địa phương. Nhiều lễ hội, ngày hội văn hóa các dân tộc xã Thượng Lâm đã được tổ chức thành công. Qua đó góp phần tăng cường tuyên truyền, quảng bá, củng cố, nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch theo hướng tập trung đẩy mạnh khai thác tiềm năng về sinh thái cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa dân tộc.

Để phát huy tiềm năng về du lịch, thu hút khách đến với Thượng Lâm, xã xây dựng du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Ông Khâm cho biết, nhiệm kỳ 2025-2030, du lịch sẽ là khâu đột phá, xã sẽ đẩy mạnh thu hút đầu tư hạ tầng. Hiện có 2 ngôi đền, chùa cùng với xưởng quân khí H52 đang được đầu tư giai đoạn 1. Cùng với đó, đang có nhà đầu tư hệ thống phim trường trên hồ Bản Cài, dự kiến nếu các điểm này đi vào hoạt động, sẽ thu hút khoảng trên 200.000 lượt khách du lịch đến với Thượng Lâm.

Một trong hai khâu đột phá được Đảng bộ, chính quyền xã Thượng Lâm đề ra trong phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2025-2030 là: “thu hút đầu tư xây dựng hạ tầng, khai thác tiềm năng, lợi thế phát triển du lịch, gắn với giữ gìn bản sắc văn hoá truyền thống của các dân tộc. Đặc biệt là du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm và nâng cao chất lượng du lịch cộng đồng homestay”.