Những ngày này, không khí thu hoạch sầu riêng tại nhiều địa phương ở TP Cần Thơ diễn ra khá nhộn nhịp. Tuy nhiên, trái ngược với kỳ vọng của nhà vườn, giá sầu riêng lại đang rơi xuống mức thấp, khiến không ít nhà vườn rơi vào cảnh “thu nhiều mà kém vui”.

Tại xã Trường Long, nhiều vườn sầu riêng cho sản lượng khá, bình quân khoảng 17-18 tấn/ha, nhưng giá thu mua lại không tương xứng. Mức giá sầu riêng phổ biến thương lái đang thu mua chỉ dao động từ 32.000-35.000 đồng/kg, thậm chí có nơi chỉ còn 28.000-32.000 đồng/kg, thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước.

Gia đình chị Nguyễn Thị Nga ở ấp Trường Khương A (xã Trường Long) có 200 gốc sầu riêng Ri6 đã cho trái ổn định 5 năm qua. Vụ này, thương lái đã vào cắt dao đầu (nghĩa là chọn những trái già nhất, đủ tuổi để cắt trước) thu được 18 tấn sầu riêng. Tuy nhiên, hình thức thu mua chủ yếu là “mua xô” với giá 32.000 đồng/kg. Để “vớt vát” thêm lợi nhuận, chị thu lại những trái rụng trong vườn hoặc bị thương lái dạt ra để bán lẻ cho khách vãng lai với giá 25.000 đồng/kg.

Cách đó không xa, 110 gốc sầu riêng của gia đình anh Trần Thông Lanh còn khoảng nửa tháng nữa sẽ thu hoạch, nhưng thương lái “ngã giá” chỉ khoảng 28.000-32.000 đồng/kg.

Theo anh Lanh, với giá sầu riêng như trên, lợi nhuận của gia đình rất thấp, chủ yếu bù lại công sức chăm sóc vườn trong nhiều tháng. Với những hộ phải thuê nhân công, khả năng thua lỗ rất cao. Anh cho biết, một trong những nguyên nhân khiến lợi nhuận của nông dân bị thu hẹp là cách thu mua “cào lùa” của thương lái. Dù thực tế có phân loại chất lượng, với hàng loại A, giá sầu riêng có thể đạt 50.000 đồng/kg và loại B dao động 28.000-33.000 đồng/kg tại các vựa lớn, nhưng khi thu mua tại vườn, phần lớn sản phẩm đều bị đánh đồng là loại B.

Bên cạnh giá bán giảm, chi phí đầu vào trong vụ sầu riêng này cũng tăng cao, tạo áp lực lớn đối với nhà vườn. Ông Nguyễn Văn Việt ở ấp Trường Tây (xã Trường Thành) cho biết, vụ này sản lượng vườn sầu riêng của ông ước đạt 6-7 tấn. Tuy nhiên, do thời tiết thất thường, khiến tỷ lệ ra hoa không đạt, phải xử lý lại nhiều lần, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian thu hoạch.

Nếu như năm trước, chi phí sản xuất chỉ khoảng 15.000 đồng/kg thì nay đã tăng lên khoảng 25.000-30.000 đồng/kg do giá phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nhân công đều tăng mạnh. Trong khi đó, giá sầu riêng chỉ còn khoảng 30.000-32.000 đồng/kg, khiến lợi nhuận của nhà vườn không đáng kể, thậm chí thua lỗ.

Tuy nhiên, với những nông dân tham gia HTX hoặc có liên kết với doanh nghiệp tiêu thụ lại phần nào “dễ thở” hơn. Ông Trần Văn Chiến - Giám đốc HTX vườn cây ăn trái Trường Khương A (xã Trường Long) cho biết, hiện HTX có hơn 20 hộ liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp, tổng sản lượng hơn 200 tấn.

Nhờ ký hợp đồng bao tiêu từ trước, giá sầu riêng được giữ ổn định trong khoảng 35.000-43.000 đồng/kg, giúp nông dân tránh được tình trạng bị ép giá.

Ngoài ra, các thành viên còn được hướng dẫn quy trình sản xuất bài bản nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm chi phí. Trước khi thu hoạch khoảng 15 ngày, HTX tiến hành lấy mẫu kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng như Cadimi để đảm bảo tiêu chuẩn an toàn.

Quá trình sản xuất, các chuyên gia Đại học Cần Thơ cũng hỗ trợ, hướng dẫn HTX phương pháp nhận biết một số vật tư đầu vào có nguy cơ gây tồn dư kim loại nặng như: đào rãnh thoát nước, sử dụng phân bón hữu cơ, kiểm soát chặt vật tư đầu vào... Từ đó, nhà vườn có biện pháp can thiệp, điều chỉnh kịp thời quy trình sản xuất.

Nhờ quản lý tốt quy trình, giá thành sản xuất của các thành viên HTX vườn cây ăn trái Trường Khương A chỉ dao động từ 17.000-20.000 đồng/kg, thấp hơn so với mặt bằng chung của nông dân trong xã Trường Long. Điều này giúp bà con vẫn có lợi nhuận trong bối cảnh giá bán giảm sâu.

Theo ông Chiến, HTX đang tính toán lại các giải pháp xử lý ra hoa nghịch vụ, tránh dồn sản lượng vào cùng thời điểm với các vùng khác, từ đó giảm áp lực về giá.

Thực tế trên đặt ra yêu cầu cấp thiết cho nông dân trong việc thay đổi tư duy sản xuất. Từ việc chú trọng chất lượng, tiêu chuẩn sản phẩm; kiểm soát đầu vào, đến việc tham gia chuỗi liên kết, để bà con có thể chủ động được giá sầu riêng, giữ được lợi nhuận trước những biến động từ thị trường.