Đại biểu Trần Thị Nhị Hà, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội phát biểu thảo luận tại tổ. Ảnh: Như Ý

Sáng 19/8, thảo luận tại tổ về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) và chủ trương tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình, các đại biểu Quốc hội cơ bản đồng tình với hướng đi mới, song nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm nguồn lực và hiệu quả thực chất.

Không hợp nhất cơ học, không thu hẹp đối tượng thụ hưởng

Đại biểu Trần Thị Nhị Hà, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội, cho rằng việc tích hợp các chương trình hiện hành là cần thiết để khắc phục tình trạng nhiều đầu mối, nhiều văn bản hướng dẫn, khó lồng ghép nguồn lực, chậm phân bổ và giải ngân.

Theo bà, đây không đơn thuần là việc sắp xếp kỹ thuật hay đổi tên chương trình, mà là một thay đổi pháp lý lớn khi dự thảo nghị quyết mới dự kiến thay thế 4 nghị quyết hiện hành của Quốc hội.

“Yêu cầu quan trọng nhất của việc tích hợp là không được làm thay đổi, thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng, quyền lợi và mức độ ưu tiên mà Quốc hội đã quyết định”, đại biểu Trần Thị Nhị Hà nhấn mạnh.

Tập trung vào chương trình chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển, đại biểu Trần Thị Nhị Hà lưu ý nhiều chỉ tiêu được đặt ra ở mức cao, như đến năm 2030, 100% người dân có sổ sức khỏe điện tử và được quản lý sức khỏe theo vòng đời; 100% trạm y tế xã, phường đặc thù triển khai dự phòng, quản lý một số bệnh không lây nhiễm; 90% xã, phường đặc thù đạt bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã, tăng lên 95% vào năm 2035.

Theo đại biểu, những mục tiêu này chỉ khả thi nếu hệ thống pháp luật, mô hình tổ chức, nhân lực và hạ tầng được đồng bộ.

Bà dẫn thực tế từ việc triển khai chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1/7/2025, trong đó Hà Nội đã chuyển các trạm y tế xã, phường thành đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc UBND cấp xã. Trong khi đó, tại nhiều địa phương khác, mô hình tổ chức trạm y tế vẫn chưa thống nhất.

“Muốn đạt được các chỉ tiêu một cách thực chất thì các văn bản, quy định pháp luật phải được thay đổi đồng bộ và thống nhất”, đại biểu Nhị Hà nói.

Đáng chú ý, theo đại biểu Trần Thị Nhị Hà, chương trình chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển dự kiến có tổng nguồn lực khoảng 88.000 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương khoảng 68.000 tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 20.000 tỷ đồng và các nguồn vốn khác khoảng 594 tỷ đồng.

Bà cho rằng nguồn lực này phải được tính toán tương xứng với phạm vi rất rộng của chương trình, từ y tế cơ sở, phòng chống dịch bệnh, bệnh không lây nhiễm, dinh dưỡng, sức khỏe học đường đến dân số, thích ứng già hóa, chăm sóc người cao tuổi, phục hồi chức năng, chuyển đổi số và giám sát.

Đáng chú ý, thiết kế theo hướng Trung ương đầu tư ban đầu, còn địa phương bảo đảm chi phí vận hành lâu dài được đánh giá là phù hợp với chủ trương phân cấp. Tuy nhiên, cần cơ chế hỗ trợ đối với các địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa còn khó khăn về ngân sách.

“Không chỉ có xây mà còn phải vận hành được và phải đảm bảo tính khả thi khi triển khai chương trình”, đại biểu nhấn mạnh.

Về nhân lực y tế, bà Nhị Hà đề nghị chuyển từ tư duy đào tạo đơn thuần sang đào tạo gắn với vị trí việc làm, tiêu chuẩn năng lực, chế độ đãi ngộ và cơ chế giữ chân người học, đặc biệt tại tuyến y tế cơ sở và các địa bàn khó khăn.

Nông thôn Hà Nội không thể là “khoảng trống” trong quản lý quy hoạch

Đóng góp ý kiến thảo luận, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt, đại biểu chuyên trách Đoàn ĐBQH TP Hà Nội, đồng tình với việc tích hợp 4 chương trình nhưng nhấn mạnh nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Theo ông, chương trình mới cần giảm đầu mối trung gian, hạn chế cơ chế xin - cho, đồng thời rà soát để tránh trùng lặp, bỏ sót, phân tán chính sách.

Đáng chú ý đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung, gắn các tiêu chí xây dựng nông thôn mới với mô hình xây dựng “xã xã hội chủ nghĩa” hiện nay đang thí điểm nhằm tránh chồng chéo; cùng đó các quy định mới về xây dựng, đất đai, ngân sách, đầu tư công cùng những luật đặc thù cũng cần được tích hợp thống nhất.

Từ thực tiễn Hà Nội, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt cho rằng khu vực nông thôn không thể tiếp tục được nhìn nhận như không gian “ngoài quy hoạch”, “nông thôn thì không cần phải quy hoạch, không cần phải cấp phép”. Khi đô thị hóa diễn ra nhanh, quản lý xây dựng, kiến trúc, giao thông và môi trường ở các xã cần được chú trọng, quản lý chặt chẽ để tránh hệ quả lâu dài.

Ông cũng cảnh báo nguy cơ triển khai các chương trình theo phong trào. Với khám sức khỏe toàn dân, việc xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử là cần thiết, nhưng các gói khám phổ thông 300.000-400.000 đồng có thể dẫn tới lãng phí nếu thiếu tiêu chuẩn, định mức rõ ràng. Theo ông, cần xác định nội dung khám phù hợp, ưu tiên phát hiện và quản lý các vấn đề sức khỏe thực chất, tránh chạy theo số lượng. .

Đại biểu Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam cũng đóng góp ý kiến thảo luận về nội dung này và đề nghị sau tích hợp phải theo dõi riêng nguồn lực, kết quả và nhóm đối tượng của từng mục tiêu, tránh để các nhóm yếu thế hoặc địa bàn khó khăn bị giảm mức ưu tiên.

Bà đặc biệt nhấn mạnh cần chuyển từ quản lý giải ngân sang quản trị kết quả phát triển.

“Không chỉ đánh giá đã hỗ trợ bao nhiêu mô hình hay giải ngân bao nhiêu phần trăm, mà phải biết thu nhập người dân tăng bao nhiêu, tạo được bao nhiêu việc làm bền vững, bao nhiêu hộ thoát nghèo và không tái nghèo, sản phẩm có thị trường hay không, mô hình có tiếp tục tồn tại sau khi kết thúc hỗ trợ của nhà nước hay không…Cái này rất quan trọng để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả lâu dài sau này”, đại biểu nói.

Theo bà Lan, khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực cần trở thành công cụ xuyên suốt của chương trình. Thay vì hỗ trợ đầu vào nhỏ lẻ, Nhà nước có thể đặt hàng các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, hợp tác xã cùng giải quyết những bài toán cụ thể về giống, công nghệ, chế biến, bảo quản, chuyển đổi số, thị trường và thích ứng biến đổi khí hậu.

“Ngân sách nhà nước không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà phải tạo ra năng lực phát triển lâu dài cho địa phương và cộng đồng”, đại biểu Lan nhấn mạnh.