Sức nóng từ vấn đề môi trường, sinh thái, biến đổi khí hậu

Trong Giải báo chí toàn quốc về nông nghiệp, nông dân, nông thôn năm 2026 và Thi ảnh "Nông thôn Việt Nam 40 năm Đổi mới", nhóm đề tài môi trường, sinh thái, biến đổi khí hậu tiếp tục là vấn đề nóng, được nhiều tác giả quan tâm, phản ánh trên cả 4 loại hình: báo in, báo điện tử, phát thanh và truyền hình.

Không chỉ viết về những vấn đề nổi cộm trong thực tiễn, nhiều tác giả đã có hướng tiếp cận, khai thác sâu đề tài, tập trung vào phân tích nguyên nhân, nhận diện tác động và tìm kiếm giải pháp có tính khả thi, bền vững, từ đó truyền tải những thông điệp tích cực, nhân văn về công tác bảo vệ môi trường.

Là một trong tác phẩm tiêu biểu viết về đề tài này, loạt bài "Cơn sốt" nuôi động vật hoang dã ở Lạng Sơn của tác giả Hoàng Tính không chỉ cho thấy một làn sóng chuyển đổi vật nuôi ở Lạng Sơn mà còn chỉ ra những vấn đề cần giải quyết để mô hình nuôi con động vật hoang dã thực sự trở thành một mô hình sinh kế bền vững.

Loạt bài cho thấy mô hình nuôi con động vật hoang dã tuy có thể đem lại lợi nhuận lớn nhưng cũng kéo theo đó là không ít rủi ro về con giống, thức ăn chăn nuôi, dịch bệnh và đặc biệt là thị trường tiêu thụ ổn định. Yếu tố pháp lý cũng là vấn đề cần cân nhắc để đảm bảo các mô hình chăn nuôi con động vật hoang dã được phát triển có quy hoạch, đem lại nguồn lợi bền vững, không gây tác động đến môi trường, sinh thái. Muốn làm được điều đó, cần có "sự đồng hành của các Quy định pháp luật, sát cánh của lực lượng Kiểm lâm và tư duy đổi mới chủ động của người nông dân".

Loạt bài nhấn mạnh: "Đi đúng “đường ray” pháp luật, thay đổi tư duy từ nuôi nhỏ lẻ sang xây dựng chuỗi giá trị là hướng đi để nông dân vùng biên phát triển nghề gây nuôi động vật hoang dã ngay trên quê hương mình".

Trong khi đó, đi sâu vào hành trình hồi sinh của làng Nủ sau cơn lũ dữ, nhóm tác giả báo Quân đội Nhân dân Hồng Sáng - Gia Minh - Mạnh Hưng với loạt bài "Làng Nủ - Từ đau thương dựng xây niềm hy vọng" đã thể hiện tầm quan trọng nỗ lực tập thể trong công tác khắc phục hậu quả sau thiên tai.

Nhờ có sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, sự chung tay của cộng đồng và nghĩa đồng bào, và trên hết là nghị lực bền bỉ của những người dân quyết không khuất phục trước thiên tai, gần 2 năm sau cơn lũ dữ, một làng Nủ từng đau thương nay đã dần trở lại bình yên với những mái nhà sàn kiên cố, con đường đổ bê tông, ngôi trường mới đầy tiếng trẻ thơ và những cánh đồng đang chờ ngày phủ kín màu xanh..

Tác phẩm thể hiện một niềm tin: "Thiên tai có thể cướp đi nhà cửa, tài sản, thậm chí cả những người thân yêu nhất, nhưng không thể dập tắt ý chí vươn lên của con người... Rồi sẽ đến ngày những thửa ruộng lại rì rào trong gió, những mùa quế tiếp tục tỏa hương trên sườn núi và cuộc sống bình yên sẽ bền chặt hơn sau những thử thách khắc nghiệt mà người dân thôn Làng Nủ đã đi qua...

Đáng chú ý, không chỉ các cây bút chuyên nghiệp, đề tài môi trường, sinh thái và biến đổi khí hậu còn thu hút sự tham gia của nhiều cây bút không chuyên, những người trực tiếp gắn bó với địa phương, đang công tác trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.

Từ Vườn Quốc gia Pù Mát, tác giả Tường Vy mang đến tác phẩm “Từ những chiếc ‘bẫy tử thần’ đến thông điệp hồi sinh giữa đại ngàn Pù Mát”.

Qua những "vật chứng" như chiếc bẫy được đặt trong rừng, mô hình mẹ con voi tại khuôn viên Vườn quốc gia... tác phẩm cho thấy những nguy cơ mà các loài động vật hoang dã đang phải đối mặt, đồng thời giới thiệu những nỗ lực của Vườn Quốc gia Pù Mát (Nghệ An) trong công tác bảo vệ đa dạng sinh học, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn thiên nhiên.

Cũng chọn khai thác đề tài này, tuyến bài "Giữ hồn làng nghề, xanh hóa sinh kế ở Phú Trạch" của cô giáo Lê Thị Hảo đã phản ánh thực trạng rác thải nhựa đang tác động trực tiếp đến môi trường và đời sống người dân tại các làng nghề truyền thống.

Qua câu chuyện của Hội Phụ nữ xã Phú Trạch và Trường THCS Quảng Phú, tác phẩm cũng ghi nhận nhiều cách làm thiết thực của địa phương góp phần bảo vệ môi trường, giảm rác thải như tận dụng rơm, rạ, lá cây để thay thế đồ nhựa, thực hiện mô hình “3T” – tiết giảm, tái chế, tái sử dụng, hướng dẫn học sinh thay đổi thói quen từ những việc nhỏ...

Khi môi trường gắn với bài toán phát triển, quy hoạch

Cùng với số lượng tác phẩm dự thi đông đảo, trong mùa giải năm nay, nhiều tác phẩm đã mở rộng cách tiếp cận vấn đề môi trường, khí hậu theo hướng liên ngành, đa chiều.

Từ những câu chuyện cụ thể về đất, nước, sinh kế đến những vấn đề rộng hơn về quản trị tài nguyên và định hướng phát triển, môi trường không còn được đặt như một ngành riêng biệt mà ngày càng được nhìn nhận như một vấn đề có tính dài hạn, gắn với quy hoạch, chiến lược phát triển của từng địa phương, từng vùng. Nhiều tuyến bài đã đặt ra bài toán cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ hệ sinh thái, duy trì sinh kế và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước những biến động ngày càng phức tạp của tự nhiên và khí hậu.

Một trong những tác phẩm thể hiện rõ cách tiếp cận này là loạt bài “Cà Mau - Khát vọng ‘biển xanh dựng cơ đồ’” của nhóm tác giả Báo Cà Mau Hồng Phượng - Kim Trung - Hữu Thọ - Hoàng Lam.

Là địa phương duy nhất trong cả nước có ba mặt giáp biển, Cà Mau sở hữu lợi thế đặc biệt về kinh tế biển, với hệ sinh thái rừng ngập mặn đặc thù cùng tiềm năng lớn về thủy sản, năng lượng tái tạo và du lịch sinh thái. Trong quy hoạch phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, kinh tế biển được xác định là một trong những trụ cột chiến lược, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn. Tuy nhiên, phía sau những lợi thế ấy là không ít thách thức: nguồn lợi thủy sản suy giảm, rừng ven biển bị tổn thương, sạt lở, sụt lún, suy giảm nguồn nước và tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu.

Từ thực tế đó, loạt bài đi tìm câu trả lời cho câu hỏi lớn: Làm thế nào để khai thác hiệu quả nguồn lực biển? Đâu là những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ để Cà Mau thực sự vươn ra biển lớn?

Trả lời cho câu hỏi này, xuyên suốt 5 bài viết, loạt bài đã phân tích toàn diện các trụ cột kinh tế biển, từ thực trạng, khó khăn đến giải pháp phát triển trong giai đoạn mới. Thông qua những số liệu và câu chuyện thực tế, loạt bài cho thấy sự chuyển dịch trong tư duy, chuyển từ khai thác tối đa sang khai thác hiệu quả, từ dựa vào tài nguyên sang tạo giá trị từ tài nguyên, từ tăng trưởng đơn thuần sang tăng trưởng xanh, bền vững và có khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Cũng khai thác theo hướng này, chùm video phóng sự gồm 03 tập bằng ngôn ngữ Việt - Anh của các nhà báo Kiều Trinh và Ly Ly Cao (báo Vietnamnews, Thông tấn xã Việt Nam) đã ghi lại hành trình chuyển đổi xanh đang diễn ra âm thầm nhưng bền bỉ, từ phòng thí nghiệm ra cánh đồng đến chuỗi xuất khẩu gạo trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Không chỉ phản ánh chính sách hay mô hình, nhóm tác giả đã theo sát những con người cụ thể: những nhà khoa học, kỹ thuật viên, những người nông dân và các doanh nghiệp – những người đang trực tiếp tạo nên diện mạo mới cho hạt gạo Việt Nam.

Qua đó, bức tranh tương lai của hạt gạo Việt Nam cũng dần hiện rõ: không chỉ hướng tới năng suất và sản lượng, mà phải xanh hơn, bền vững hơn, có khả năng thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Chuyển đổi xanh vì thế không còn là một mục tiêu chỉ nằm trên giấy hay trong các chính sách, mà đang trở thành một xu thế phát triển gắn với sinh kế của người nông dân, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và trách nhiệm của Việt Nam đối với những cam kết chung của cộng đồng quốc tế.