Tầm nhìn mới về văn hóa

Sáng 25/2, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết đã truyền đạt chuyên đề "Nội dung trọng tâm, cốt lõi của Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam" tại hội nghị nghiên cứu, học tập, quán triệt sáng 25/2 do Ban Bí thư Trung ương tổ chức.

Đồng chí Trịnh Văn Quyết khẳng định, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về "Phát triển văn hóa Việt Nam" được ban hành trong bối cảnh đặc biệt. Năm 2025, Đảng ta đã ban hành 7 nghị quyết mang ý nghĩa đột phá chiến lược trên các lĩnh vực trọng yếu, chuẩn bị cho việc hoàn thiện dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng.

"Kể từ Đổi mới đến nay, Đảng ta đã có một loạt nghị quyết về văn hóa, tiêu biểu như Nghị quyết 05-NQ/TW năm 1987; Nghị quyết Trung ương 5 (khóa 8) năm 1998, Nghị quyết 33 (khóa 11) năm 2014... Các nghị quyết đã có vai trò, tác dụng to lớn trong định hướng cho sự phát triển của văn hoá nước nhà suốt thời gian qua. Như vậy, Nghị quyết 80 vừa phải tổng kết thực tiễn, kế thừa và phát triển cả lý luận và thực tiễn những nghị quyết trước đó; vừa phải đáp ứng những yêu cầu rất cao và mới khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới với nhu cầu đột phá để phát triển nhanh và bền vững đất nước" - đồng chí Trịnh Văn Quyết cho biết.

Điểm nhấn nổi bật trong Nghị quyết là sự phát triển nhận thức về vị trí, vai trò của văn hóa. Nếu trước đây, văn hóa chủ yếu được xác định là "nền tảng tinh thần của xã hội", thì Nghị quyết 80-NQ/TW khẳng định mạnh mẽ hơn: Văn hóa, con người là nền tảng, đồng thời, yêu cầu phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc cho sự phát triển đất nước. Quan điểm này không chỉ là sự điều chỉnh về mặt khái niệm, mà phản ánh sự phát triển lý luận sâu sắc, phù hợp với thực tiễn phát triển của đất nước và thế giới hiện đại.

Trên cơ sở tổng kết thực tiễn và phát triển lý luận, Nghị quyết số 80-NQ/TW lần đầu tiên xác định văn hóa không chỉ là nền tảng, mà còn là trụ cột của phát triển, cùng với chính trị, kinh tế và xã hội. Đồng thời, Nghị quyết đưa ra một phạm trù mới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng: Văn hóa là hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh và bền vững. Đây là bước tiến lớn trong tư duy, khẳng định sức mạnh đặc thù của văn hóa trong việc điều hòa các mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, xã hội, cộng đồng và chính bản thân mình.

Đồng chí Trịnh Văn Quyết nêu rõ: “Từ tầm nhìn mới, bao trùm về văn hóa, Nghị quyết 80 lần đầu tiên đã đưa hai phạm trù mới về văn hóa, đó là, văn hóa là “trụ cột” và là “hệ điều tiết” cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Như vậy, cùng với chính trị, kinh tế, xã hội thì văn hóa trở thành một trong bốn trụ cột của sự phát triển. Có nghĩa là, hai luận điểm “văn hoá là nền tảng” và “văn hoá là trụ cột” của sự phát triển đã khẳng định một tầm nhìn mới, vừa kế thừa các quan điểm trước vừa có tính đột phá trong nhận thức lý luận về văn hoá thời kỳ phát triển mới của dân tộc. Đã là nền tảng, là trụ cột thì tất yếu phải được xây dựng vững chắc, bền lâu, đúng như Cương lĩnh và văn kiện của Đảng đã khẳng định "nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” phải là một trong tám đặc trưng của chủ nghĩa xã hội".

Xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người, chủ quyền văn hóa số

Nghị quyết số 80-NQ/TW nêu rõ: Xây dựng thế trận an ninh văn hóa cần được triển khai trên nền tảng phát huy tối đa giá trị và sức mạnh của văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Trọng tâm là xử lý hài hòa, hiệu quả các mối quan hệ nội tại của văn hóa, đặc biệt giữa xây và chống, giữa truyền thống và hiện đại, giữa dân tộc và quốc tế.

Cùng với đó, cần khuyến khích và tôn trọng sự phát triển ngày càng đa dạng của nền văn hóa Việt Nam hiện đại, bảo đảm sự thống nhất trong đa dạng. Đồng thời, chú trọng xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, bắt đầu từ gia đình, nhà trường, cộng đồng đến toàn xã hội và cả không gian số, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững.

Nghị quyết một lần nữa nhấn mạnh con người là trung tâm, cốt lõi, mục tiêu cao nhất trong các Nghị quyết của đảng về văn hóa, cần đặt giáo dục đạo đức và văn hoá lên hàng đầu trong các cơ sở giáo dục từ bậc mầm non; tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình - nhà trường - xã hội trong việc hình thành và hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ. Phát huy giá trị văn hoá "Bộ đội Cụ Hồ", 6 điều Bác Hồ dạy Công an nhân dân, mẫu hình "công bộc của dân", văn hoá nêu gương của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức gắn với xây dựng văn hoá trong Đảng và hệ thống chính trị. Xây dựng đội ngũ doanh nhân với chuẩn mực đạo đức và văn hoá kinh doanh mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc và tinh hoa văn hoá kinh doanh quốc tế.

Đối với phát triển công nghiệp văn hóa, Nghị quyết đặt ra mục tiêu hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, đồng thời xác định rõ tỷ lệ đóng góp vào GDP và xây dựng thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa. Trong đầu tư cho văn hóa, Nghị quyết khẳng định quan điểm “đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển đất nước”, đồng thời, lần đầu tiên đưa ra yêu cầu cụ thể về tỷ lệ chi ngân sách nhà nước cho văn hóa ở mức tối thiểu, thể hiện quyết tâm chính trị rất cao trong việc bảo đảm nguồn lực cho lĩnh vực này.

Về hạ tầng, Nghị quyết xác định: “tập trung đầu tư, hoàn thiện hạ tầng văn hóa, ưu tiên các thiết chế văn hóa quy mô quốc gia, ngang tầm khu vực và quốc tế”. Một nhiệm vụ chưa từng được đặt ra trước đây.

Về nguồn lực, Nghị quyết khẳng định “đảm bảo bố trí đủ kinh phí cho các chương trình, đề án, tăng đầu tư công cho văn hóa theo hướng trọng điểm, trọng tâm và thu hút đầu tư xã hội ở mức cao nhất”.

Nghị quyết dành phần đặc biệt quan trọng trong phát triển đột phá văn hóa, đó là xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, cán bộ cấp chiến lược, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, công chức, viên chức, người lao động, cán bộ chủ chốt ở địa phương, xây dựng và phát triển mạng lưới chuyên gia trong và ngoài nước về văn hóa. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu tiên tiến, hiện đại và tính đặc thù trong đào tạo và nghiên cứu văn hóa, văn minh Việt Nam. Đối chiếu với thực tiễn, thực trạng hiện nay, mỗi nhiệm vụ cụ thể trên thực sự là một thách thức lớn và khó, cần một tư duy đột phá và một kế hoạch dài hạn, khẩn trương, kiên quyết và kiên trì trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện.

Với tư duy mới, tầm nhìn xa và yêu cầu triển khai quyết liệt, Nghị quyết 80-NQ/TW chứa đựng tính kế thừa và sự phát triển lý luận về văn hóa, cũng như xác định rõ ràng những mục tiêu và những nhiệm vụ lớn trong việc xây dựng, phát triển văn hóa Việt Nam.