Rời giảng đường, bước vào cuộc đấu tranh giành độc lập

Một buổi sáng mùa Thu, trong căn nhà giản dị nằm sát bên dòng sông Bứa, tôi lần thứ ba có dịp gặp và trò chuyện với lão thành cách mạng Đào Vĩnh (SN 1928, ở xã Vạn Xuân, tỉnh Phú Thọ).

Ở tuổi 98, mái tóc ông đã bạc trắng, bước đi chậm hơn trước. Nhưng khi câu chuyện trở về mùa Thu năm 1945, ánh mắt người đảng viên 80 năm tuổi Đảng bỗng sáng lên. Những mốc thời gian, địa danh, cuộc mít tinh, những đoàn người đứng lên giành chính quyền lần lượt hiện về qua lời kể của ông.

Ông Đào Vĩnh sinh ra trong một gia đình bần nông. Cha mất sớm, ngay từ nhỏ, ông đã phải đi làm thuê, phụ giúp gia đình. Cuộc sống khó khăn không khiến cậu bé nghèo từ bỏ việc học. Chính khát khao được học tập, càng thôi thúc ông vươn lên với ước mơ trở thành thầy giáo.

Năm 17 tuổi, ông đỗ thủ khoa Trường Pháp-Việt Hưng Hóa. Nhưng cũng vào thời điểm ấy, đất nước đứng trước những chuyển biến lớn. Tháng 3/1945, Nhật đảo chính Pháp ở Đông Dương. Trong nước, phong trào cách mạng tại nhiều địa phương phát triển mạnh, không khí chuẩn bị lực lượng, tuyên truyền, vận động quần chúng ngày càng sôi nổi.

Trong gia đình ông khi ấy có người anh trai và người chú họ trực tiếp tham gia hoạt động cách mạng tại Chiến khu Vạn Thắng (xã Đồng Lương). Những ngày cuối tuần, lực lượng cách mạng thường tập trung tại gia đình người chú của ông Vĩnh để huấn luyện.

Từ những gì tận mắt chứng kiến, chàng trai Đào Vĩnh dần hiểu hơn về con đường cách mạng, về mục tiêu giành độc lập cho dân tộc và đem lại tự do cho Nhân dân.

Những suy nghĩ ấy thôi thúc ông rời ghế nhà trường, tham gia hoạt động cách mạng tại Chiến khu Vạn Thắng.

“Tôi được cử làm đội viên liên lạc bí mật, tuyên truyền cách mạng và được giao nhiệm vụ tập hợp thanh niên, nông dân đi biểu tình, quyên góp gạo cứu đói, dạy bình dân học vụ. Ngoài ra, chúng tôi còn tập luyện văn nghệ, đóng kịch, tham gia tuyên truyền… Băng biển, khẩu hiệu có ở khắp nơi, không khí làng quê sôi nổi, hồ hởi lắm", ông Vĩnh nhớ lại.

Trong ký ức của ông, hoạt động cách mạng khi ấy gắn chặt với đời sống người dân. Thanh niên được tập hợp, quần chúng được tuyên truyền; phong trào cứu đói, bình dân học vụ, văn hóa, văn nghệ cùng phát triển. Qua từng hoạt động, tinh thần yêu nước và ý chí giành độc lập ngày càng lan rộng.

Để chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám, ông Vĩnh được Ban lãnh đạo Chiến khu giao nhiệm vụ làm liên lạc bí mật tại xã Quang Húc, huyện Tam Nông (cũ), nay thuộc xã Vạn Xuân.

Những ngày trước khởi nghĩa, Huyện ủy Tam Nông cử cán bộ về địa phương hướng dẫn tổ chức mít tinh, xây dựng kỳ đài tại gốc cây đa “con ngựa” của làng. Tại cuộc mít tinh, ông Đào Vĩnh được cử làm đại diện phát biểu, thể hiện tinh thần quyết tâm của Nhân dân trước thời khắc lịch sử.

“Lần đầu tiên được tham gia một buổi mít tinh lớn, tôi và Nhân dân trong làng vừa bỡ ngỡ, vừa xúc động. Khi được hướng dẫn làm kỳ đài, tập hô khẩu hiệu, chỉnh đốn hàng ngũ thẳng tắp, ai nấy đều toát lên khí thế sục sôi, phấn khởi và hào hùng”, ông Vĩnh kể.

Qua lời kể của người trong cuộc, một vùng quê những ngày cách mạng đang lên hiện ra với những lá cờ, khẩu hiệu, những hàng người chỉnh tề và tiếng hô vang. Người dân từ nhiều tầng lớp cùng hướng về một mục tiêu: giành chính quyền về tay Nhân dân.

Vẹn nguyên ký ức hào hùng mùa thu lịch sử năm 1945

Chiều 21/8/1945, ông Đào Vĩnh cùng các đội viên Đội du kích Vạn Thắng tập hợp lực lượng, mang theo vũ khí, tiến về thị xã Phú Thọ.

Những ngày tiếp theo, lực lượng vũ trang và quần chúng từ nhiều địa phương tiến về thị xã. Tối 23/8, tại đình làng Cao Du, hội nghị cán bộ Việt Minh các cơ sở đã cử ra Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Phú Thọ và quyết định khởi nghĩa giành chính quyền vào ngày 25/8.

Sáng 25/8/1945, lực lượng vũ trang cùng đông đảo các tầng lớp Nhân dân đồng loạt tham gia khởi nghĩa tại thị xã Phú Thọ. Cuộc khởi nghĩa giành thắng lợi, chính quyền về tay Nhân dân.

Sau thắng lợi, một cuộc mít tinh lớn được tổ chức tại sân vận động thị xã Phú Thọ. Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời của tỉnh ra mắt trước đông đảo Nhân dân trong niềm vui mừng thắng lợi.

Nhiều năm đã trôi qua, nhưng khi nhắc lại những ngày ấy, giọng ông vẫn đầy cảm xúc. Những sự kiện vốn được ghi trong sách sử, qua lời kể của người từng trực tiếp tham gia, trở nên gần gũi và sống động hơn.

Đặc biệt, ký ức về ngày 2/9/1945 - ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình vẫn được ông nhắc đến với niềm xúc động, hào hùng, thiêng liêng.

Từ một thanh niên tham gia phong trào cách mạng, ông Đào Vĩnh tiếp tục gắn bó với sự nghiệp cách mạng trong những chặng đường sau đó. Tháng 1/1946, ông được cử về làm công tác chính quyền Nhân dân tại xã Quang Húc. Sau đó, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, ông tiếp tục tham gia chiến đấu, trong đó có Chiến dịch Điện Biên Phủ. Sau kháng chiến, ông được Nhà nước cử đi học tại Trường Đại học Giao thông vận tải, sau đó công tác trong ngành Giao thông vận tải.

Trước khi nghỉ hưu, ông giữ cương vị Giám đốc Sở Giao thông vận tải tỉnh Vĩnh Phú (nay là Sở Xây dựng tỉnh Phú Thọ). Với những đóng góp cho sự nghiệp cách mạng, ông được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Huân chương Chiến thắng hạng Ba, Huân chương Chiến công hạng Ba.

Trở về cuộc sống đời thường, ông vẫn tích cực tham gia các hoạt động tại địa phương, đóng góp cho phong trào khuyến học, khuyến tài. Căn nhà nhỏ bên dòng Bứa là nơi ông lưu giữ những tấm ảnh, kỷ vật và phần thưởng gắn với từng chặng đường của cuộc đời.

Trong buổi sáng mùa, khi cuộc trò chuyện kết thúc, chúng tôi cùng ông bước ra sân. Dòng Bứa vẫn lặng lẽ chảy qua quê hương. Những ngôi nhà, con đường và cuộc sống hôm nay đã đổi thay rất nhiều so với 81 năm trước.

Đứng bên người lão thành cách mạng, chúng tôi cảm nhận rõ hơn giá trị của một cuộc gặp với nhân chứng lịch sử. Mỗi lần gặp ông là một lần tôi hiểu sâu sắc hơn sự hy sinh của thế hệ đi trước và giá trị của những thành quả mà đất nước có được hôm nay.

Với 98 năm tuổi đời, 80 năm tuổi Đảng, ông Đào Vĩnh đã đi qua gần trọn một thế kỷ cùng những dấu mốc lớn của dân tộc. Từ một cậu bé nghèo phải đi làm thuê, một học sinh đỗ thủ khoa, ông trở thành người thanh niên đi theo cách mạng, tham gia giành chính quyền, trải qua những năm tháng kháng chiến và tiếp tục cống hiến trong công cuộc xây dựng đất nước...