Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành nội dung biểu quyết. Ảnh: Quang Vinh.

Sáng 24/8, với 472/475 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 94,40%, Quốc hội khóa XVI thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất.

Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này.

Quy định rõ hơn trách nhiệm của cơ quan chủ quan liên quan đến lịch sử cách mạng, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước

Trước khi Quốc hội thông qua, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh đã trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo luật.

Theo báo cáo giải trình, Chính phủ cho biết có ý kiến đề nghị mở rộng yêu cầu thẩm định đối với bản thảo mới được biên soạn, dịch thuật trong nước có nội dung liên quan đến lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước, anh hùng dân tộc cần quản lý chặt chẽ, không chỉ dựa vào thời điểm hoặc nơi công bố tác phẩm.

Chính phủ cho biết khoản 1 điều 24 quy định tác phẩm, tài liệu có nội dung thuộc chủ đề, đề tài về lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước, anh hùng dân tộc thuộc danh mục theo quy định của Chính phủ thì nhà xuất bản phải tổ chức thẩm định bản thảo trước khi đăng ký kế hoạch xuất bản.

Với các tác phẩm, tài liệu quy định tại khoản 2 điều 24, gồm một số tác phẩm, tài liệu xuất bản trong các giai đoạn lịch sử và tác phẩm, tài liệu xuất bản ở nước ngoài, việc thẩm định trước khi đăng ký kế hoạch tái bản chỉ đặt ra khi nội dung có dấu hiệu vi phạm khoản 1 điều 10.

Khoản 3 điều 24 yêu cầu việc thẩm định phải đáp ứng yêu cầu chuyên môn theo tính chất, nội dung bản thảo, có căn cứ đánh giá và kết luận rõ ràng.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh, cho biết dự thảo Luật nhận được nhiều ý kiến đóng góp sâu sắc, toàn diện của đại biểu Quốc hội.

Qua các phiên thảo luận, có 77 lượt ý kiến tại tổ, 17 lượt ý kiến tại hội trường và 5 đại biểu gửi ý kiến bằng văn bản.

Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, các ý kiến đã được Chính phủ nghiên cứu kỹ lưỡng, nghiêm túc tiếp thu, giải trình. Báo cáo tiếp thu giải trình chỉnh lý dự thảo luật của Chính phủ đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành và cũng đã được gửi tới các vị đại biểu Quốc hội cùng một dự thảo luật.

“Những vấn đề lớn của dự thảo luật đã được tiếp thu hoàn thiện theo hướng tập trung vào các nhóm chính sách then chốt có tính nền tảng, khắc phục những hạn chế, bất cập sau hơn 13 năm thi hành Luật Xuất bản và đáp ứng yêu cầu phát triển của hoạt động xuất bản trong tình hình mới đã đạt được sự thống nhất cao giữa Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội”, Bộ trưởng nói.

Một trong những điểm cốt lõi của luật sửa đổi là xác định rõ hơn vị trí của xuất bản trong đời sống kinh tế - xã hội. Xuất bản không chỉ là lĩnh vực tư tưởng, văn hóa mà còn là ngành kinh tế, công nghệ, hạ tầng tri thức quốc gia và một bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, góp phần nâng cao sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam.

Luật đồng thời thể chế hóa các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, trong đó có Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chỉ thị 04 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới.

Về quản lý nhà nước, các quy định mới hướng tới phân định rõ trách nhiệm, thẩm quyền của cơ quan quản lý, cơ quan chủ quản và nhà xuất bản. Nhà xuất bản tiếp tục giữ quyền quyết định xuất bản và chịu trách nhiệm về nội dung, đồng thời trách nhiệm của cơ quan chủ quản và cơ quan quản lý nhà nước được làm rõ hơn, nhất là với các nhóm nội dung liên quan đến lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước và anh hùng dân tộc.

Mở rộng không gian cho xuất bản số và AI

Một thay đổi đáng chú ý là luật tạo thêm cơ sở pháp lý cho quá trình chuyển đổi mô hình và phương thức xuất bản.

Các chính sách hỗ trợ được thiết kế theo hướng thúc đẩy chuyển đổi số, xuất bản điện tử, xây dựng văn hóa đọc, hỗ trợ tác giả, đồng bào dân tộc thiểu số và các địa bàn khó khăn; đồng thời khuyến khích đào tạo, thu hút nhân lực và tăng cường hội nhập quốc tế.

Luật cũng tạo hành lang pháp lý cho việc hình thành, phát triển các mô hình tổ chức xuất bản phù hợp với yêu cầu mới, phát huy vai trò của các cơ quan chủ quản và các đơn vị chủ lực trong lĩnh vực xuất bản, truyền thông.

Đặc biệt, trước sự phát triển nhanh của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, dự thảo được chỉnh lý theo hướng xác định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân khi ứng dụng AI trong hoạt động xuất bản; tăng cường bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan trong môi trường số và bảo đảm sự thống nhất với pháp luật về sở hữu trí tuệ.

Các quy định mới cũng hướng tới hình thành hệ sinh thái xuất bản hiện đại, cho phép đa dạng hóa sản phẩm và phương thức khai thác giá trị tác phẩm, đồng thời đẩy mạnh kết nối, khai thác dữ liệu và cải cách thủ tục hành chính.

Trách nhiệm của các cơ sở cung cấp dịch vụ trung gian phát hành xuất bản phẩm và các nền tảng xuyên biên giới tham gia hoạt động xuất bản cũng được đặt ra rõ hơn. Việc phổ biến sản phẩm, thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng được bổ sung cơ chế quản lý phù hợp.

Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, cùng với các chính sách phát triển, luật sửa đổi tiếp tục hoàn thiện nhiều quy định cả về nội dung và kỹ thuật lập pháp, nhằm tạo nền tảng pháp lý đồng bộ cho ngành xuất bản trong giai đoạn mới.