Lễ hội điện Huệ Nam thu hút hơn 30.000 người, cần quy chế quản lý đặc thù

Sáng 20/8, Lễ hội điện Huệ Nam (còn gọi là điện Hòn Chén) tháng 7 năm Bính Ngọ - 2026 diễn ra tại TP.Huế.

Từ 6h30 ngày 20/8, hoạt động cung nghinh được triển khai tại Thành đường 352 Chi Lăng. Theo chương trình, 6 bằng án cùng Hội đồng long thuyền bắt đầu hành trình về điện Huệ Nam.

Khoảng 9h30, các bằng án đi qua chùa Linh Mụ trước khi tiếp tục về bến điện Huệ Nam. Từ 10h đến 12h, các bằng án lần lượt tập kết tại bến theo số thứ tự được cấp, chuẩn bị cho các nghi lễ chính trong buổi chiều.

Từ 13h đến 15h, lễ Cung nghinh Thánh Mẫu và Hội đồng các long thuyền ngự lên chánh điện điện Huệ Nam được tổ chức. Ban tổ chức thực hiện nghi thức đánh trống khai hội, Lễ Cáo Yết và các nghi thức theo chương trình.

Từ 15h đến 19h, đạo hữu dâng lễ, hành hương. Các hoạt động cầu nguyện và sinh hoạt hội lễ tiếp tục diễn ra vào buổi tối, kéo dài đến 24h. Lễ hội tiếp tục trong hai ngày 21 và 22/8 với nhiều nghi lễ quan trọng.

Ngày 21/8 có lễ Chánh tế cầu nguyện quốc thái dân an. Đoàn cung nghinh Thánh Mẫu và Hội đồng Tứ Phủ cũng lên làng Hải Cát dự lễ tế tại đình làng Hải Cát.

Ngày 22/8, đoàn thực hiện các nghi lễ tại đình làng Hải Cát rồi cung nghinh trở về điện Huệ Nam. Lễ Hoàn tạ và bế mạc được tổ chức tại điện Huệ Nam, khép lại lễ hội truyền thống tháng 7 năm Bính Ngọ.

Trước thềm lễ hội, vào chiều 19/8, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế phối hợp với Viện Nghiên cứu và phát triển Đạo Mẫu Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học “Quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Lễ hội điện Huệ Nam trong đời sống đương đại”.

Hội thảo nhận được 51 tham luận của các nhà nghiên cứu, nhà quản lý, thanh đồng, chủ điện và chuyên gia trong cả nước. Các tham luận tập trung vào 4 nhóm chủ đề gồm: Giá trị lễ hội từ truyền thống đến hiện đại; bảo tồn và phát huy giá trị; đưa di sản vào đời sống đương đại; cơ chế, chính sách quản lý di sản.

Một trong những nội dung được các đại biểu quan tâm là làm thế nào để giữ được tính thiêng, sự trang nghiêm và các giá trị truyền thống của nghi lễ hầu đồng trong bối cảnh lễ hội ngày càng thu hút đông đảo công chúng và truyền thông.

Nhiều nghệ nhân trực tiếp thực hành nghi lễ tại điện Huệ Nam cho rằng cần hạn chế những biểu hiện lệch chuẩn, nguy cơ trục lợi và thương mại hóa tín ngưỡng thông qua các dịch vụ ăn theo tự phát.

Hiện tượng đốt vàng mã quá mức và một số biểu hiện thực hành tín ngưỡng không đúng truyền thống cũng được đặt ra tại hội thảo.

Theo các đại biểu, các ban đại diện thanh đồng, chủ điện, thủ nhang cần phát huy vai trò trong việc tự điều chỉnh, giám sát lẫn nhau và trao truyền nghi lễ đúng với truyền thống. Đây cũng là cách để cộng đồng chủ thể trực tiếp tham gia bảo vệ di sản.

Một vấn đề khác được các chuyên gia quan tâm là công tác tổ chức, bảo đảm an toàn khi quy mô lễ hội ngày càng lớn.

Theo các tham luận, Lễ hội điện Huệ Nam thường thu hút hơn 30.000 lượt người tham gia. Số lượng người lớn tập trung trong cùng thời điểm tạo áp lực đối với công tác bảo đảm an ninh trật tự, an toàn đường thủy, vệ sinh môi trường và tổ chức lễ hội.

Do đó, cần xây dựng quy chế quản lý đặc thù, xác định rõ giới hạn mật độ người tham gia, quy chuẩn an toàn đối với thuyền hoạt động trên sông Hương và phân định trách nhiệm của từng cơ quan chức năng.

Các lĩnh vực quản lý văn hóa, an ninh đường thủy, giao thông, môi trường và tổ chức lễ hội cần có sự phối hợp đồng bộ nhằm bảo đảm lễ hội diễn ra an toàn, đúng giá trị truyền thống.

Các đại biểu cũng đề xuất nhà nước đóng vai trò kiến tạo không gian, hỗ trợ hạ tầng và xây dựng hành lang pháp lý; đồng thời tạo điều kiện để cộng đồng chủ thể phát huy vai trò tự quản.

Cùng với đó, công tác bảo tồn cần gắn với chuyển đổi số và phát triển du lịch văn hóa - tâm linh bền vững, qua đó vừa lan tỏa giá trị di sản vừa tạo thêm nguồn lực cho bảo tồn.

Theo TS. Nguyễn Viết Chức - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Giáo dục của Quốc hội, Lễ hội điện Huệ Nam cần được nhìn nhận là một lễ hội văn hóa có vị trí đặc biệt, cần được giữ gìn và phát huy trong tổng thể quần thể di sản cố đô Huế.

Ông cho rằng tín ngưỡng thờ Mẫu có ở nhiều nơi nhưng Lễ hội điện Huệ Nam có lịch sử khá độc đáo. Gốc của tín ngưỡng này là văn hóa Chăm với tục thờ Thiên Y A Na, về bản chất có sự tương đồng với tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt.

Khi nhà Nguyễn định đô ở Huế, lễ hội tiếp tục được duy trì, tạo nên sự giao thoa và tiếp biến văn hóa trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng.

Huế hướng tới xây dựng hồ sơ tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na trình UNESCO

Lễ hội Điện Huệ Nam gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na đã được Bộ VHTTDL đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ cuối năm 2024.

Ông Hoàng Việt Trung - Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế, cho biết UBND TP.Huế đã phê duyệt Đề án “Quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Lễ hội điện Huệ Nam đến năm 2030”.

Theo ông Trung, những đóng góp của các chuyên gia, nhà nghiên cứu và nghệ nhân tại hội thảo sẽ góp phần làm cơ sở để Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế hoàn thiện công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội hiệu quả hơn trong đời sống đương đại.

Đáng chú ý, TP.Huế sẽ phối hợp với các địa phương trong vùng để xây dựng hồ sơ “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na” trình UNESCO.

TS. Lê Thị Minh Lý - nguyên Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, cho rằng các địa phương như TP.Huế, Quảng Ngãi, Gia Lai, Lâm Đồng, Khánh Hòa cần sớm phối hợp để bàn bạc việc xây dựng hồ sơ và cách thức triển khai.

Theo bà Lý, hồ sơ cần được xây dựng bài bản, làm rõ sự giao thoa văn hóa và quá trình hội nhập hài hòa trong thực hành tín ngưỡng của người Việt và người Chăm.

“Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na” được xem là điểm kết nối giữa Lễ hội điện Huệ Nam và Lễ hội Tháp Bà Ponagar, qua đó phản ánh sự giao thoa, tiếp biến văn hóa trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng.

Việc tổ chức hội thảo trong thời điểm diễn ra Lễ hội điện Huệ Nam được kỳ vọng tạo thêm cơ sở khoa học và thực tiễn để Huế tiếp tục bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị của lễ hội, đồng thời đưa di sản này thích ứng với đời sống đương đại mà vẫn giữ được bản sắc và tính thiêng vốn có.